Doorbomen: (grond)werk aan de winkel!
Via de reeks 'Doorbomen' volg je de ontwikkelingen en resultaten van Inagro's eigen agroforestryperceel vanop de eerste rij. Deze keer lees je meer over de uitgevoerde grondwerken, waaronder de aanleg van de keverbanken waarop komende winter twee rijen walnoten geplant worden.
Water dwingt tot ingrijpen
Eerder kon je al lezen over de problemen met de waterhuishouding op ons agroforestry perceel. Stagnerend water aan één zijde van het perceel tijdens de afgelopen twee natte winters (foto rechts), zorgde voor heel wat uitval bij de notenbomen en twee rijen moeten opnieuw aangeplant worden.
Hoewel agroforestry een bodem verbeterende landbouwpraktijk is die dit probleem op de lange termijn net kan verhelpen, was er voor onze bomen een ingreep nodig op de korte termijn. Dit voorjaar stond dan ook in het teken van de uitvoering van volgende werken:
- Hernieuwing grasbufferstrook langsheen de beek om de afwatering van het perceel te bevorderen
- Aanleg keverbanken waarop de twee nieuwe rijen notenbomen zullen geplant worden
Ook ondergrondse tekenen van waterproblemen
Bij het graven van enkele profielputten in de meest natte zones van het perceel wees ook de gleyige bodem (roestverschijnselen) op sterk wisselende bodemvochtcondities doorheen het jaar. Mogelijks ontstaan de roestvlekken hier door de aanwezigheid van stagnerend water boven een slecht doorlatende laag in het bodemprofiel.
Afgelopen voorjaar plaatsten we twee peilbuizen (type piëzometer, TD-Diver water level logger, Royal Eijkelkamp) op het perceel om de grondwaterstand en grondwaterdruk te monitoren. Samen met de vele bodemvochtsensoren, zullen deze ons in de toekomst helpen de waterhuishouding op het perceel beter te begrijpen en ons leren hoe de bomen deze beïnvloeden.
Grondwerken uiteindelijk van start
Vorige zomer werden de plannen gemaakt en werd de nodige vergunning aangevraagd. Bij het ingaan van de winter werd de vergunning verkregen, maar de werken moesten alsnog uitgesteld worden door de natte omstandigheden. De nieuwe bomenrijen kunnen hierdoor pas komende winter geplant worden. Hoewel de droogte van dit voorjaar vooral zorgen baarde, zorgde dit er wel voor dat we begin april uiteindelijk met de grondwerken van start konden gaan bij ideale bodemcondities.
1. Hernieuwing grasbufferstrook
Langsheen de beek ligt een 6 meter brede grasbufferstrook. Bewerkingen van het perceel doorheen de jaren, ophoping van afspoelende aarde en de ontwikkelende vegetatie op de bufferstroken, zorgden ervoor dat de bufferstrook lichtjes hoger kwam te liggen ten opzichte van het perceel. Bijgevolg stagneerde een overmaat aan afstromend water (ook afkomstig van de omliggende percelen) bij periodes van hevige regenval op het agroforestry perceel.
Met behulp van een kraan werd de grasbufferstrook gedeeltelijk afgegraven voor een betere afwatering en wordt ze binnenkort heringezaaid met een graskruidenmengsel.
2. Aanleg keverbanken
Komende winter zullen de twee nieuwe rijen walnoten aangeplant worden op keverbanken. Deze opgehoogde stroken zijn een geschikt overwinteringshabitat voor heel wat plaagbestrijdende insecten. Door de walnoten op deze keverbanken te planten, verhinder je meteen ook dat deze in natte periodes met de voeten in het water komen te staan. Dat de vegetatie van een keverbank weinig tot geen beheer vraagt, is een pluspunt als invulling van de boomstrook.
In afwachting van de aanplant van de bomen, gingen we alvast aan de slag met de aanleg van de keverbanken.
Vóór het ophogen van de keverbanken, werden de betreffende boomstroken eerst gediepwoeld op een diepte van +- 80 cm. Dit doorbreken van diepere compacte lagen bevordert de wortelgroei van de notenbomen in de diepte en verhoogt de waterinfiltratie in de boomstrook.
Het graven van een profielput (zie eerder) kan helpen om verdichte lagen te detecteren en na te gaan of diepwoelen nodig is. Ook zonder de aanleg van een keverbank is het diepwoelen van de boomstrook vóór het aanplanten van de bomen vaak aangewezen.
Kraan of ploegen
De aarde voor het ophogen van de twee keverbanken was afkomstig van de afgegraven bufferstrook (en deels van de eerdere aanleg van een waterbassin). Dezelfde kraan werd meteen ook gebruikt voor de aanleg van de keverbanken.
Een keverbank kan ook vrij makkelijk met de ploeg aangelegd worden, zonder aanvoer van grond. Het voordeel hiervan is dat de aanleg een stuk minder arbeidsintensief is in vergelijking met een kraan. Het voordeel van een kraan is dan weer dat de opgehoogde aarde meteen ook aangeduwd kan worden en de keverbank nadien minder inklinkt. Bij het aanleggen met de ploeg houd je er best rekening mee dat de hoogte na een paar maanden bijna kan halveren.
Vorm en afmetingen
De keverbanken werden door een behendige kraanman aangelegd in een trapeziumvorm van 50 cm hoog en 2m breed. Na inklinken van de aarde en de geplande machinale bewerkingen verwachten we dat de keverbanken finaal zo'n 40 cm hoog zullen zijn.
Hoewel de boomstroken hier 3 meter breed zijn, werd de keverbank bewust maar 2 meter breed gemaakt. De ervaring leert dat keverbanken in de jaren na aanleg uiteindelijk iets breder gaan worden door de afkalvende zijkanten als gevolg van de machinale bewerkingen. Daarom is de keverbank bij aanleg best iets smaller dan de voorziene breedte van de boomstrook. Aan weerszijden werd hier een marge gerekend van 50 cm. Dit zorgt ervoor dat de afkalvende aarde van de keverbank uiteindelijk niet in de tussenteeltzone terecht komt.
Voorbereiding op inzaai
Eind deze zomer worden de keverbanken ingezaaid met een specifiek keverbankmengsel (zie verder). Tot dan worden ze braak gehouden. Verschillende herhaalde mechanische onkruidbestrijdingen putten het onkruid zoveel mogelijk uit voor de inzaai.
De eerste onkruidbehandeling gebeurde handmatig met de bakfrees. De keren daarna werd gebruik gemaakt van de wiedeg. Het gebruik van de wiedeg geeft een mooi resultaat. Er wordt naast de keverbank gereden met opengeklapte wiedeg. De tanden raken de volledige ophoging en de hoogte van het kader komt overeen met de bovenkant van de keverbank. Na deze eerste behandelingen verkregen we meteen een mooie halfronde keverbank over de hele lengte en breedte van de boomstroken. Forsere onkruiden die het wiedeggen overleven, worden handmatig gewied.
Aanleg keverbank in cijfers
Een algemene inschatting maken van de aanlegkosten van een keverbank en bijhorende arbeidsuren is moeilijk. Dit is namelijk heel situatiegebonden: afmetingen keverbank, aanleg met kraan of ploeg, aanvoer van aarde nodig of niet, beschikking over eigen materiaal,...
De tabel hiernaast toont een overzicht van de werken en kosten gekoppeld aan onze specifieke situatie en werkwijze voor de aanleg en inzaai van onze keverbanken. Concreet legden we twee keverbanken aan: één van 100 meter lang en één van 80 meter lang. De hernieuwing van de grasbufferstrook is een uitzonderlijk werk en houden we daarom even buiten beschouwing. Ook de kost van het zaaigoed (zie verder) en het latere onderhoud na inzaai werden hier niet meegenomen.
Uiteindelijk nam de aanleg van de keverbanken zo'n 31 uur in beslag, wat neerkomt op een totaalkost van ongeveer 2.100 euro (excl. BTW). Een aanzienlijk bedrag, maar zoals bij elke investering hopen we op de lange termijn hiervan de vruchten te kunnen plukken. Bemerk dat er sterk bespaard kan worden door te werken met een ploeg in plaats van kraan.
De keverbank zal ingezaaid worden met een specifiek mengsel, voornamelijk bestaande uit polvormende grassen aangevuld met een beperkt aandeel één- en meerjarige kruiden. Zaaidensiteit is 15 kg/ha en de kostprijs voor het specifieke mengsel bedraagt ongeveer 25 euro per kg (excl. BTW). Voor onze twee keverbanken betekent dit een hoeveelheid van 800 gram zaaigoed en een bijhorende zaadkost van 20 euro. Het inzaaien gebeurt best handmatig.
En ondertussen...
Naast de ingrijpende grondwerken stonden we ook op andere vlakken niet stil. Zo werd het raaigras geoogst, werden de haag en de drie overige boomstroken onderhouden, brachten we de groei en bloei van de walnoten in kaart, volgden we de bodem en biodiversiteit op,...
Hierover lees je binnen enkele weken meer in de volgende editie van 'Doorbomen'.
Nieuw op ons perceel!
Vanaf dit voorjaar kunnen we tijdens terreinbezoeken aan het perceel even halt houden bij ons gloednieuw infobord. Aan de hand van deze aantrekkelijke visual krijgen bezoekers aan het perceel in één oogopslag het volledige aanplantdesign te zien, worden de beoogde voordelen van dit systeem uitgelicht en zetten we onze onderzoeksvragen in de kijker.
Een mooi voorbeeld van hoe we op ons perceel blijven inzetten op zowel communicatie, sensibilisatie en onderzoek.
Zelf agroforestry plannen?
De nieuwe inschrijvingen voor de agroforestry aanplantsubsidie staan open tot 19 september!
Via de kennisportefeuille kun je als landbouwer trouwens ook steeds een advies op maat verkrijgen.
IN BEELD: grondwerken op het agroforestry perceel
Meer info
