Aan de slag met voederbomen
Een succesvolle integratie van voederbomen begint met een goed doordachte aanpak. De keuzes die je maakt bij de opstart hebben een grote invloed op de groei van de bomen, het beheer op lange termijn en de praktische inzetbaarheid binnen je bedrijfsvoering.
In de praktijk zien we dat de grootste problemen vaak ontstaan in de eerste jaren, bijvoorbeeld door een verkeerde soortenkeuze, onvoldoende bescherming of een onpraktische inrichting van het perceel.
Soortenkeuze als basis
De keuze van boom- en struiksoorten bepaalt in grote mate het succes van je voederbomensysteem. Niet elke soort groeit goed op elke locatie of is geschikt voor elk type dier.
1. Bodem en standplaats
Kies soorten die passen bij de omstandigheden van jouw perceel. Hou rekening met:
- bodemtype (zand, klei, leem)
- vochttoestand van het perceel
- gevoeligheid voor droogte of natte omstandigheden
- blootstelling aan wind en zon
- bodemverdichting en zuurtegraad
Streekeigen soorten hebben vaak de grootste slaagkans omdat ze beter aangepast zijn aan lokale omstandigheden en meestal minder onderhoud vragen.
De Bomenwijzer helpt je om geschikte boom- en struiksoorten te kiezen op basis van hun groeiomstandigheden. Je krijgt inzicht in hun voorkeuren op vlak van bodemtype, bodemvocht, zuurtegraad, tolerantie tegen bodemverdichting en gevoeligheid voor zout in de wortelzone.
2. Geschiktheid voor dieren
Er bestaat soms terughoudendheid om bomen en struiken als veevoeder te gebruiken uit vrees voor giftigheid. In de praktijk vergiftigen dieren zichzelf zelden, op voorwaarde dat er voldoende voeder beschikbaar is en het weidebeheer goed gebeurt.
Let bij de soortenkeuze steeds op:
- smakelijkheid
- verteerbaarheid
- aanwezigheid van tannines of andere inhoudsstoffen
- mogelijke toxiciteit bij overmatige opname:
Een goed beheer en voldoende variatie in het voederaanbod voorkomen dat dieren te veel van één soort opnemen.
3. Hergroei en beheer
Voederbomen worden meestal regelmatig gesnoeid of begraasd. Daarom kies je best soorten die:
- goed reageren op snoei
- snel opnieuw uitlopen
- bestand zijn tegen vraat
- voldoende groeikracht behouden na beheer
Dit is vooral belangrijk in systemen waar dieren rechtstreeks toegang hebben tot de bomen of waar regelmatig geoogst wordt.
4. Voedingswaarde en functie
Boomsoorten verschillen sterk in voedingswaarde. Afhankelijk van je doel kan je soorten kiezen die bijdragen aan:
- eiwitaanvulling in het rantsoen
- extra mineralen en sporenelementen
- schaduw en beschutting
- biodiversiteit op het perceel
- specifieke effecten van inhoudsstoffen zoals tannines
Door meerdere soorten te combineren creëer je een robuuster en functioneler systeem.
Waar plant ik best aan?
De locatie en inrichting van je aanplant hangen af van de vorm van je perceel en het doel van de bomen of struiken. Je kunt kiezen voor bomen of struiken langs perceelsranden, in rijen of in voederblokken verspreid over de weide.
Hou bij de plaatsing rekening met:
- voldoende schaduw voor de dieren
- beschutting tegen wind
- een minimale impact op de grasgroei
- de praktische bewerkbaarheid van het perceel
Een noord-zuidoriëntatie beperkt de schaduw op het gras, terwijl rijen loodrecht op de overheersende windrichting meer beschutting bieden. Kies de oriëntatie die het best aansluit bij jouw bedrijfsvoering en perceel.
Opgepast voor de combinatie van vee en fruitbomen!
Extra aandacht is nodig bij de aanplant van vruchtdragende bomen in graasweides. Wanneer fruit bedoeld is voor menselijke consumptie moet contact met uitwerpselen vermeden worden. Verder kan het fruit nadelig zijn voor de dieren:
- verstikking,
- te suikkerrijk,
- verstoring van de vertering,…
Hoe plant ik aan?
Een goede start is essentieel voor het slagen van je aanplant. Vooral in de eerste jaren zijn jonge bomen gevoelig voor droogte, vraat en concurrentie van gras of kruiden.
Belangrijke aandachtspunten bij aanplant:
- kies kwalitatief en gezond plantgoed
- plant in het juiste seizoen
- voorzie voldoende plantafstand
- stem de plantdichtheid af op je beheer
- bescherm jonge bomen tegen vraat
- voorzie water tijdens droge periodes
Ook opvolging in de eerste jaren is cruciaal:
- controle op uitval
- onderhoud van bescherming
- beheersen van onkruiddruk
- tijdige snoei of vorming
Voederen of oogsten?
-
1. Dieren eten rechtstreeks van de bomen en struiken
Dieren eten rechtstreeks van bomen en struiken langs de perceelsgrenzen of dwars doorheen de graasweides in het perceel (knabbelbosjes).
Voordelen:
- weinig extra arbeid
- natuurlijk gedrag van dieren
- directe opname van bladeren en twijgen
Aandachtspunten:
- risico op overbegrazing
- bescherming van jonge bomen nodig
- goede rotatie belangrijk
-
2. Snoeisel van bomen en struiken wordt direct na de snoei tot bij de dieren gebracht
Voordelen:
- meer controle over opname: je kiest zelf het voedertijdstip en de hoeveelheid.
- minder schade aan bomen
Aandachtspunten:
- arbeidsintensiever
- organisatie van oogst en transport nodig
-
3. Snoeisel wordt verwerkt als kuilvoer of pellets
- Geoogste bladeren en twijgen kunnen apart of samen met gras of mais ingekuild worden.
- Bladeren kunnen ook gedroogd worden.
- Mits kwalitatieve bewaring kan het extra rantsoen van de voederbomen op het meest optimale tijdstip toegepast worden. Bovendien kan een goede bewaring een oplossing zijn voor de afname van kwaliteit en verteerbaarheid naarmate de bladeren en twijgen ouder worden.
Hoewel er de laatste jaren meer onderzoek naar gedaan wordt, is de kennis over inkuilen van bladeren en twijgen en de effecten op smakelijkheid en voederwaarde nog vrij beperkt.
Meer info?
