Doorbomen: winterbeheer van onze bomen en heggen
Via de reeks 'Doorbomen' volg je de ontwikkelingen en resultaten van Inagro's eigen agroforestryperceel vanop de eerste rij. Ook afgelopen winter zaten we niet stil. Deze keer lees je meer over het uitgevoerde winterbeheer van onze bomen en heggen en lijsten we de materialen op die ons hierbij hielpen.
De winter is voor landbouwers vaak een rustigere periode, maar bomen en struiken in agroforestry vragen jaarrond beheer en aandacht. Ook in de winter dus. Belangrijk, want ze maken rechtstreeks of onrechtstreeks deel uit van het verdienmodel.
Ook op ons agroforestryperceel voerden we de afgelopen maanden een aantal typische winterwerkjes uit.
1. Heraanplanten waar nodig
De winter is het beste moment om bomen of struiken te vervangen waar nodig. Door eerdere problemen met de waterhuishouding op ons perceel waren ook wij genoodzaakt om twee rijen walnoten her aan te planten. Dat deden we deze keer op licht verhoogde taluds. Zo staan de bomen in de natste periodes niet met de wortels in het water. Deze taluds zijn ook een uitstekend winterhabitat voor nuttige insecten zoals loopkevers en noemen we daarom ook keverbanken. In het voorjaar van 2025 legden we de keverbanken aan, begin oktober zaaiden we ze in met een geschikt graskruidenmengsel en in december werden de nieuwe notenbomen uiteindelijk met de nodige zorg aangeplant.
Een recent gepubliceerde kennisfiche bundelt al onze ervaringen en inzichten rond keverbanken en agroforestry.
2. Mulchen met champost
Het aanbrengen van een laag organisch materiaal of mulchen in de boomspiegels:
- beperkt de onkruiddruk;
- remt uitdroging van de wortelzone;
- en stimuleert het bodemleven.
Door te mulchen met champost voorzien we de jonge bomen meteen ook van extra voeding. Tweejaarlijks brengen we een laag aan van ongeveer 20 cm dik ( = 120 liter per boom). Deze winter kregen onze nieuw aangeplante bomen de volle laag. De overschot verdeelden we over de andere bomen. Om aantasting van de stammen door rot of schimmels te vermijden, is het belangrijk om de mulch niet tot tegen de stam aan te brengen.
Door dit uit te voeren in de late winter (februari – maart) kunnen de bomen de nutriënten maximaal benutten in het voorjaar en blijft de bodem ook langer vochtig in deze cruciale groeiperiode.
3. Nazicht steunpalen en boombescherming
In agroforestry context vangen bomen behoorlijk wat wind en ook de hazen weten ze snel te vinden. Zeker bij onze jonge bomen is bescherming tegen wind- en vraatschade daarom belangrijk. Stevige boompalen en een boomband (aangebracht in een 8-vorm) verhinderen windschade en boomspiralen uit pvc beschermen de stammen tegen vraat door haas.
Met het oog op een goede start van het groeiseizoen, voeren we jaarlijks een nazicht van deze bescherming uit in de late winter, kort voordat de knoppen uitlopen en de bomen terug in blad komen.
- Boombanden worden opnieuw aangespannen en boomspiralen gecontroleerd;
- kapotte materialen worden vervangen;
- en we controleren of de stammen niet beschadigd raakten door de steunpalen of boombanden.
4. Snoei gemengde heggen
De snoei van bomen en heggen is geen louter esthetische ingreep, maar een kerntaak die bepalend is voor:
- hun structuur, gezondheid en productiviteit;
- hun impact op de tussenteelten of meerwaarde voor de dieren;
- de praktische bewerkbaarheid van het perceel en de veiligheid;
- hun biodiversiteitswaarde.
De gemengde heggen die ons perceel flankeren kregen begin maart een snoeibeurt. We beperkten ons tot het selectief snoeien van uitlopende takken richting de teelt (vooral het geval bij de rozensoorten als hondsroos en bosroos), het wegnemen van forsere takken die uit de lijn van de haag groeiden en het terugzetten van willekeurige stukken heg tot +- 1,2 meter hoog.
Door de heg niet uniform en intensief als haag te scheren of overal op een gelijke hoogte terug te zetten, houden we deze aantrekkelijk op vlak van biodiversiteit. Variatie in structuur en bloei doorheen het seizoen zijn hierbij belangrijk. Snoeien doen we ook buiten het broedseizoen (15 maart – 15 juli).
En onze walnootbomen? Bij de meeste boomsoorten is een zomersnoei aan te raden omdat snoeiwonden dan sneller genezen. In de praktijk worden heel wat bomen toch vaak in de winter gesnoeid. Doorgaans is dit geen al te groot probleem, maar bij sommige soorten, waaronder walnoot, is zomersnoei echter een must. Onze walnootbomen snoeien we dus in de zomer.
...En wat met het snoeihout?
Je kunt afgesnoeide takken met de hakselaar versnipperen en de houtsnippers op het veld uitrijden en inwerken als manier van koolstofopbouw, maar wij trekken hier volop de kaart van de biodiversiteit.
Het snoeihout verzamelen we in een takkenril langsheen het perceel. Heel wat insecten, vogels en zoogdieren vinden er beschutting, nestgelegenheid en voedsel. Heb je geen takkenril dan kan je takkenhoopjes maken langsheen of in de heg.
Goed materiaal is het halve werk
Start je met agroforestry, hou er dan rekening mee dat je mogelijks ook zult moeten investeren in materiaal om bomen en struiken te beheren. Goed materiaal bevordert de efficiëntie, verlicht het werk, verhoogt de veiligheid en leidt tot een kwalitatiever resultaat.
Hieronder geven we een overzicht van de materialen die wij recent aankochten voor het beheer op ons perceel en het bijhorende prijskaartje per type gereedschap. Alles samen betekende dit in ons geval een kost van 4.650 euro, inclusief BTW.
Elektrische snoeischaar
Dit type snoeischaren biedt vooral comfort en efficiëntie ten opzichte van een manuele snoeischaar. Op grotere percelen wordt manueel knippen al snel zwaar en tijdrovend. Met een elektrische snoeischaar knip je ook dikker takken (tot 4,5 cm voor model dat wij kochten) vlot en met constante kwaliteit, wat het werktempo verhoogt en zorgt voor propere snijwonden. Voor beperkt of occasioneel gebruik blijft een manuele snoeischaar echter praktischer en goedkoper.
Tip: Zijn je vingers je lief? Voor elektrische snoeischaren zijn er ook specifieke veiligheidshandschoenen beschikbaar.
Wij kochten: Pellenc elektrische snoeischaar C45, richtprijs: 1.500 euro
Elektrische handzaag
Voor selectief wegsnoeien van de forsere takken in onze gemengde heg en het terugzetten van oudere bomen en struiken, maken we gebruik van een lichte en wendbare elektrische kettingzaag.
Wij kochten: Pellenc elektrische handkettingzaag Selion 12 EVO, richtprijs: 1.000 euro
Manuele snoeizaag of trekzaag
Een snoeizaag (met gebogen blad) is handig om dikkere takken aan te pakken. In tegenstelling tot een elektrische handzaag, kun je ze gemakkelijk bij de hand houden wanneer je op je perceel moet zijn en je snel een ingreep wil doen.
Bij oudere bomen is een snoeizaag op telescopische arm (stokzaag) een goed hulpmiddel om ook de hogere of moeilijker te bereiken takken weg te kunnen snoeien zonder hierbij meteen op een ladder te moeten.
Wij kochten: Silky Zübat 300 snoeizaag, richtprijs: 100 euro
Snoeiladder
Ter vervanging of in aanvulling op een stokzaag is ook een goeie snoeiladder aan te raden. Kies sowieso een model met brede voet voor de stabiliteit. Een driepootmodel biedt meer stabiliteit op oneffen ondergrond en laat toe om vrijstaand in de boom te werken en zo schade aan takken te voorkomen.
Een telescopische ladder kan eventueel gemakkelijk zijn voor een vlot transport.
Wij kochten: Lichtgewicht, afstelbare tripodladder, 3,3 meter, richtprijs: 650 euro
Elektrische schoffel
Het onkruid- of vegetatievrij houden van de ruimere boomspiegels bevordert de groei van jonge bomen. Omdat onze boomstroken dienen als habitat voor nuttige insecten, maken we geen gebruik van herbiciden of pesticiden. Mechanische onkruidbestrijding met grotere machines is vaak lastig rondom de bomen en brengt risico op beschadiging van de stammen met zich mee. Manueel wieden is dan weer heel arbeidsintensief. Een elektrische schoffel is een mooie tussenweg en zullen we vooral gebruiken om probleemonkruiden als distels en ridderzuring in de boomstroken in te perken. Komend groeiseizoen doen we hier meer praktische ervaring mee op.
Wij kochten: Cultivion standaard met 22cm mes, richtprijs: 1.100 euro
Beschermende kledij
Veiligheid primeert! Werk je met snoeischaren en zagen, voorzie dan ook de gepaste beschermende kledij zoals een veiligheidsbroek, - schoenen of -handschoenen, gehoorbescherming, een helm met vizier,...
Voor dit specifiek beschermingsmateriaal reken je best ook nog eens 300 tot 400 euro.
IN BEELD: het perceel en activiteiten sinds de vorige editie van 'Doorbomen'
Meer info
