Hoe richt ik mijn natuurlijk waterspaarbekken ecologisch in?
Steeds meer telers investeren in de aanleg van een bufferbekken zonder folie om hemelwater op te slaan. Zo’n waterspaarbekken blijft in de eerste plaats een cruciale bron van kwalitatief nutswater voor het landbouwbedrijf.
Tegelijk kan het, door het toepassen van enkele eenvoudige ingrepen, ook bijdragen aan meer biodiversiteit en een sterkere landschappelijke inpassing. En in bepaalde gevallen kan dit helpen het vergunningsproces vlotter te laten verlopen. Vooral bij bufferbekkens zonder folie valt een ecologische winst te halen.
Waarom ecologisch inrichten?
- Gratis waterzuivering van nutriënten door water- en oeverplanten.
- Een grasbufferstrook, in het beste geval met wat kruiden, beschermt jouw water tegen instromende nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen.
- De met gras of struiken begroeide, zacht hellende oevers zijn de beste bescherming tegen het afkalven van de taluds, met minder onderhoudskosten tot gevolg.
- Landschappelijke integratie door bomen en struiken aan de rand.
- Natuurlijk biotoop voor nuttige plant- en diersoorten.
- Betere natuurlijke plaagonderdrukking
- In bepaalde gevallen helpt het de vergunningverlenende overheid te overtuigen van de meerwaarde van je vergunningsdossier voor de omgeving.
Hoe ecologisch inrichten?
1. Voorzie zacht hellende oeverranden
Een geleidelijke overgang van droog naar nat maakt de vestiging van talrijke oeverplanten mogelijk. De verbeterde oeverstabiliteit en verminderde oevererosie en afkalving betekenen een directe winst.
Ondanks de extra ruimte is het dus aan te raden op zijn minst een deel van de rand met minder steile oever aan te leggen. Vaak wordt hierbij een helling van 45° tot max. 50° helling gebruikt. Om je een idee te geven, hierbij wordt 1 meter hoogte gewonnen op 2 meter lengte. Kan dit niet overal, dan raden we aan de meest zonbeschenen oever vlakker aan te leggen, vaak aan de nood(west)zijde.
- Dit bevordert de ontwikkeling van de oeverplanten
- Het ondiepe warmere water is een uitstekende plek voor de voortplanting van dieren zoals amfibieën, vissen maar ook sommige nuttige insecten.
Als er niet genoeg ruimte beschikbaar is kan ervoor gekozen worden om de oever in een getrapt profiel, bij voorbeeld met 4 trappen (75cm, 35cm, 10cm, oeverrand), aan te leggen.
2. Plant struiken of bomen strategisch aan
Houtige elementen zoals hagen, houtkanten en bomenrijen zorgen voor:
- nest- en schuilplaatsen voor vogels
- oriëntatielijnen voor vleermuizen (zij jagen op vliegende insecten boven het water en oriënteren zich langs lijnvormige landschapselementen)
- beschutting tegen wind
- extra structuur in het landschap
We raden aan beperkt enkele bomen en struiken aan te planten langs een deel van de oever. Vooral deze aanplant helpt je oever te stabiliseren, maar plant met mate!
- Teveel beplanting zorgt al snel voor veel bladeren, met extra ruimingskosten en slechtere waterkwaliteit tot gevolg.
- Zorg er ook voor dat de bomen of struiken geen schaduw werpen op de meest zonbeschenen oever.
3. Leg een kruidenrijke graszone rond je bekken aan
De beste manier om niet alleen je bekken zelf maar ook de waterkwaliteit te beschermen, is het rondom inzaaien van een gras(kruiden)rand. Een brede gras- of bloemenstrook rond het bekken:
- verhoogt het insectenaanbod en verbetert de natuurlijke plaagbestrijding
- voorkomt erosie
- biedt schuil- en foerageerhabitat
- zorgt voor een betere landschappelijke integratie
- beperkte de instroom van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen
Voorzie een strook van minstens 5 meter breed en combineer dit eventueel met jouw perceelrandenbeheer.
4. inheemse oever- en waterplanten
Een ecologisch waterbekken bevat zowel ondergedoken waterplanten, drijvende waterplanten als oeverplanten. Het is belangrijk goed na te denken vooraleer je planten aanplant of inbrengt.
- Het aanplanten van oeverplanten is zeker een goede zaak gezien dit vrij snel de oever kan stabiliseren.
- Het inbrengen van waterplanten is een andere zaak. Zeker zogenaamde zuurstofplanten kunnen je water zuiver helpen houden. Maar woekerplanten zoals waternavel of parelvederkruid zijn dan weer uit den boze. Laat je daarom bijstaan door een kenner.
Wat te vermijden?
Vermijd absoluut exoten zoals grote waternavel, parelvederkruid, waterteunisbloem en reuzenbalsemien. Deze weliswaar aantrekkelijke en gemakkelijk te vermenigvuldigen planten kunnen in een mum van tijd je waterbekken overgroeien en het oppompen verhinderen.
Zet geen dieren uit. Heel wat soorten dieren komen via natuurlijke weg naar het waterbekken. Uitgezette dieren zijn bijzonder slecht voor zowel de kwaliteit van het water als van de natuurlijke omgeving. Het is sterk aan te raden bodem woelende vissen, watervogels of schildpadden uit het waterbekken te houden.
Praktijkgids ecologische waterbekkens
Wil je meer weten over waar je best een ecologisch bekken aanlegt, hoe je het beheert en waarmee je rekening moet houden? Je vindt alle informatie in de praktijkgids ‘Waterbekkens, tips bij ecologische inrichting’.
Ook foliebekkens kan je ecologische inrichten
