Hoe richt ik mijn foliebekken ecologisch in?
Steeds meer telers investeren in de aanleg van een foliebekken om hemelwater op te slaan. Zo’n waterspaarbekken blijft in de eerste plaats een cruciale bron van kwalitatief nutswater voor het landbouwbedrijf.
Tegelijk kan het, met de juiste inrichting, ook bijdragen aan meer biodiversiteit en een sterkere landschappelijke inpassing. Recent praktijkonderzoek van Inagro toont aan dat de grootste ecologische winst vooral ligt in de inrichting en het beheer rond het bekken.
Waarom ecologisch inrichten?
- Landschappelijke integratie door bomen en struiken aan de rand.
- Foliebekkens fungeren als waardevolle stapstenen in vaak natuurarm agrarisch gebied. Wateroppervlakten in agrarische gebieden trekken van nature heel wat insecten, amfibieën, zoogdieren en vogels aan. Veel soorten vinden er dus een veilige rust- of voedselplek in landbouwgebied. Als landbouwer kan je helpen deze zo interessante rust- en voedselplekken zo goed mogelijk inrichten.
- In bepaalde gevallen helpt het de vergunningverlenende overheid te overtuigen van de meerwaarde van je vergunningsdossier voor de omgeving en het vergunningproces dus vlotter te laten verlopen.
De grootste winst? Investeer rond het bekken
Niet méér natuur ín het bekken, maar een rijker landschap rónd het bekken levert de meeste ecologische winst op.
Effectieve maatregelen:
- aanleg van een kruidenrijke graszone;
- aanplant van struiken of bomen (met beperkte bladval in het water);
- aanleg van een bijkomende poel waar ruimte beschikbaar is.
Zo kan een foliebekken functioneren als een waardevolle stapsteen voor biodiversiteit in vaak natuurarm agrarisch gebied.
1. Voorzie een kruidenrijke graszone
Een brede gras- of bloemenstrook rond het bekken:
- verhoogt het insectenaanbod en verbetert de natuurlijke plaagbestrijding;
- biedt een rust- en voederhabitat voor dieren die naar het waterbekken aangetrokken worden (libellen, vlinders,...);
- is onderhoudsarm: moet slechts een of twee maal per jaar gemaaid worden.
Voorzie een strook van minstens 5 meter breed om de instroom van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen te beperken en combineer dit eventueel met jouw perceelrandenbeheer.
2. Plant struiken of bomen strategisch aan
Houtige elementen zoals bomenrijen en struiken zorgen voor:
- nest- en schuilplaatsen voor vogels
- oriëntatielijnen voor vleermuizen (zij jagen op vliegende insecten boven het water en oriënteren zich langs lijnvormige landschapselementen)
- integratie van de vaak opvallende foliewand in het landschap
Wanneer deze bomen en struiken voldoende ruimte krijgen, vergen ze zeer beperkt onderhoud.
Let wel op: vermijd te sterke bladval in het water.
3. Leg indien mogelijk een bijkomende poel aan
Wanneer er ruimte beschikbaar is, kan een natuurlijke poel naast het foliebekken een grote meerwaarde bieden. In tegenstelling tot het foliebekken bevat een poel meer nutriënten en ontwikkelt er zich sneller een rijke vegetatie. Dit trekt dan ook meer amfibieën en insecten aan. Zo ontstaat een complementair systeem: functioneel waterbekken + ecologisch waardevolle poel.
Tip: veel regionale landschappen laten gratis een poel uitgraven. Informeer dus even bij jouw Regionaal Landschap.
Wat te vermijden
Dieren die in een foliebekken terechtkomen, moeten er veilig uit kunnen. Dat kan door het gebruik van uitloopmatten (zie hiernaast). Je vermijdt tegelijk dat kadavers wegrotten in het water.
Zet geen dieren uit. Heel wat soorten dieren komen via natuurlijke weg naar het waterbekken. Uitgezette dieren zijn bijzonder slecht voor zowel de kwaliteit van het water als van de natuurlijke omgeving. Het is sterk aan te raden bodem woelende vissen, watervogels en schildpadden uit het waterbekken te houden.
Welke fauna ondersteun je met jouw ecologische ingrepen?
Gedurende twee jaar (2024–2025) onderzocht Inagro samen met een natuurstudiebureau de ecologische waarde van negen foliebekkens en één constructed wetland op de Inagro-site. Zowel de waterkwaliteit als de aanwezige fauna werden systematisch opgevolgd.
1. Basisfauna in het water
In alle foliebekkens werd een basisfauna aangetroffen, voornamelijk algemeen voorkomende watergebonden ongewervelden zoals bootsmannetjes, waterkevers, muggenlarven en poelslakken. Waterplanten werden vrijwel nergens waargenomen.
Dat wijst erop dat de ecologische waarde van foliebekkens zich niet onder het wateroppervlak bevindt.
2. Veel activiteit aan de randen
Op de folierand en in de directe omgeving werden wél heel wat soorten aangetroffen.
- Libellen en vlinders, vooral bij kruidenrijke graslanden en houtige elementen zoals struiken en bomen nabij het bekken.
- Amfibieën zoals kikkers en salamanders (maar zonder stabiele populaties)
3. Vogels en vleermuizen profiteren het meest
Vogels maken intensief gebruik van foliebekkens. Meeuwen, eenden, dodaars, waterhoen, meerkoet en witte kwik gebruiken het open water om te drinken, rusten en foerageren. Voor hen volstaat open, rustig water — de waterkwaliteit is zelden een beperkende factor.
Ook zoogdieren zoals kat, vos, haas en steenmarter passeren regelmatig, meestal als toevallige passanten op hun vaste route.
Opvallend is de hoge activiteit van vleermuizen boven foliebekkens. Zij jagen er op vliegende insecten boven het water.
Vooral bekkens in de nabijheid van bomenrijen of houtkanten worden intensief gebruikt, omdat vleermuizen zich oriënteren langs lijnvormige landschapselementen.
Waterkwaliteit: landbouwkundig interessant, ecologisch minder gunstig
Foliebekkens bevatten hoofdzakelijk zeer zacht regenwater. Dat is landbouwkundig interessant, maar ecologisch minder gunstig. Door het lage zuurstofgehalte, de beperkte nutriënten, de sterk schommelende pH en de geringe bufferende capaciteit ontstaat een milieu waarin maar weinig soorten goed gedijen.
Ecologische ingrepen ín het water bieden dan ook weinig potentieel.
Conclusie: functioneel én landschappelijk sterk
Foliebekkens blijven in de eerste plaats functionele waterbronnen voor het landbouwbedrijf. Door hun nutriënten- en ionarme water zijn ze ecologisch eenvoudige habitats die vooral door algemene soorten worden benut.
Wie biodiversiteit wil versterken, investeert best in de landschapskwaliteit rond het bekken. Combineer wateropslag met gerichte vergroening en verhoog zo de meerwaarde voor fauna, zonder in te boeten op landbouwkundige efficiëntie.
Meer info?
