Voederbomen: Wetgeving en steunmaatregelen rond planten en onderhouden van bomen en struiken
Bij het aanplanten van voederbomen komt regelgeving kijken. Tegelijk zijn er interessante steunmaatregelen die de investering haalbaar maken. De regels zijn niet altijd eenvoudig en verschillen afhankelijk van je perceel en situatie. Daarom is het belangrijk om vooraf goed geïnformeerd te zijn.
Dit is het overzicht van welke wetgeving er van toepassing is (2021) bij het aanplanten en beheren van bomen of struiken op en rond akkers en weides. Bij twijfel, ga je best ten rade bij het Agentschap Natuur en Bos (ANB) of kan je rechtstreeks contact opnemen met het Consortium Agroforestry Vlaanderen.
Wetgeving: waar moet je rekening mee houden?
1. Pacht en eigendom: de pachtwet
Voederbomensystemen vallen onder de pachtwet.
Ben je pachter?
- Dan heb je in de meeste gevallen schriftelijke toestemming nodig van de eigenaar om bomen of struiken aan te planten.
- Maak duidelijke afspraken over beheer van de bomen, eigendom op lange termijn en wat gebeurt bij stopzetting van de pacht. Dit voorkomt discussies achteraf en voorkomt dat je als pachter je pachtrecht verliest.
- Een uitzondering is de vervanging van bestaande bomen en aanplantingen ‘noodzakelijk voor de bewaring van het pachtgoed’ (bv. aanplanten in kader van bedrijfsintegratie).
Ben je verpachter?
- Als verpachter mag je geen bomen planten op verpachte goederen tenzij het gaat om vervanging van fruitbomen, bosbomen in weiden of aanplantingen noodzakelijk voor de bewaring van het pachtgoed.
- Beëindigd je de pacht op een moment dat de aanplanting jonger is dan 18 jaar, dan heeft de pachter recht op een vergoeding gelijk aan de eventuele waardevermeerdering of heeft de verpachter recht op een vergoeding gelijk aan de eventuele waardevermindering.
2. Aanplantvergunningen
In de meeste gevallen kan je bomen en struiken aanplanten in landbouwgebied zonder vergunning, zolang de aanplant niet als bos wordt beschouwd.
Zijn met zekerheid geen bosaanplant:
- fruitboomgaarden
- lijnbeplantingen (bomenrijen)
- houtkanten
- nieuwe agroforestrysystemen (die voldoen aan de subsidievoorwaarden en geregistreerd zijn via de verzamelaanvraag)
Wanneer is wél een vergunning nodig?
Een omgevingsvergunning voor vegetatiewijziging is nodig wanneer de aanplant een impact kan hebben op natuur of landschap.
Dit kan bijvoorbeeld wanneer:
- je aanplant in conflict komt met ecologische doelstellingen
- het landschap open moet blijven (bv. poldergebied)
- waardevolle vegetatie aanwezig is
In deze gevallen kan het alsnog nodig zijn om een ‘omgevingsvergunning tot vegetatiewijziging’ aan te vragen. Dit doe je bij de gemeente via het omgevingsloket.
Twijfel je? Check altijd vooraf.
Een snelle controle of advies vermijdt problemen en extra kosten achteraf.
-
Extra regels in speciale beschermde zones: Check de ligging van je perceel
Extra regels gelden vaak in speciale beschermde zones. Een omgevingsvergunning is dan vereist. Controleer vooraf via Geopunt of je perceel in zo'n zone ligt. (> Kaarten en plaatsen > Natuur en milieu > Natuur)
- Groen-, park-, buffer-, bos-, natuurontwikkelings-, vallei- of brongebieden of agrarische gebieden met ecologisch belang of (bijzondere) waarde en met al deze gebieden vergelijkbare bestemmingsgebieden aangewezen op de plannen van aanleg of de ruimtelijke uitvoeringsplannen van kracht in de ruimtelijke ordening.
- Beschermde duingebieden (aangeduid volgens het Duinendecreet).
- Speciale beschermingszones aangeduid in het kader van het Natura 2000 netwerk.
- Ramsar-gebieden.
In sommige gevallen is het zelfs verboden de vegetatie te wijzigen. Dit geldt o.a. voor:
- historisch permanente graslanden
- vegetaties verbonden met graften en holle wegen
De kaart van historisch permanente graslanden kan teruggevonden worden via deze kaart op geopunt.be (> catalogus > zoek: historisch permanent grasland > dataset > bekijk op kaart).
Afwijkingen zijn soms mogelijk, maar moeten aangevraagd worden bij het ANB.
-
Extra aandachtspunten in VEN-gebieden
Ook in VEN-gebieden (Vlaams Ecologisch Netwerk) is een bijkomende VEN-ontheffing nodig om vegetatie te wijzigen. VEN-gebieden zijn terug te vinden via geopunt.be (> Kaarten en plaatsen > Natuur en milieu > Natuur>Gebieden van het VEN en IVON).
-
Percelen die deel uitmaken van beschermd onroerend erfgoed
Volgens het decreet onroerend erfgoed is een toelating nodig voor beplanting. Die kan je hier aanvragen aan het Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE). Deze toelating heb je zowel nodig voor de aanplant als het verwijderen van de aanplant.
Of je perceel deel uitmaakt van beschermd onroerend erfgoed kan je via het geoportaal.
3. Kappen van bomen: wetgeving ruimtelijke ordening en natuurdecreet
Bomen vellen buiten bosverband valt onder de wetgeving ruimtelijke ordening. De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) verbiedt het kappen van volgende bomen zonder omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen:
- bomen op een hoogte van één meter boven het maaiveld
- bomen met een stamomtrek van één meter (of diameter ongeveer 30 cm)
De omgevingsvergunning moet aangevraagd worden bij de gemeentelijke overheid.
Alleenstaande bomen en struiken, bomenrijen en houtkanten vallen onder de definitie van KLE’s (kleine landschapselementen), die beschermd zijn door het Natuurdecreet. Voor het kappen of wijzigen van deze KLE’s moet je zowel in de groene als de agrarische gebieden in de brede zin van het woord een omgevingsvergunning voor vegetatiewijziging aanvragen bij de gemeente.
Handelingen aan KLE’s die kaderen binnen het normaal onderhoud en gebeuren volgens de code goede natuurpraktijk zijn niet-vergunningsplichtig (uitzondering: beschermd onroerend erfgoed of VEN-gebied; zie eerder). Normaal onderhoud omvat onder meer:
- het in hakhout zetten van houtkanten,
- het opvullen van gaten en
- het knotten van knotbomen.
- Het vellen en vervangen van kaprijpe, zieke of zwaar beschadigde bomen die dreigen om te vallen valt ook onder normaal onderhoud voor bomenrijen.
Voor geregistreerde agroforestrysystemen geldt een vrijstelling voor het kappen van bomen. Meer info hieronder.
-
Vrijstelling voor kappen van bomen als onderdeel van geregistreerde agroforestrysystemen
Sinds 15 juli 2016 is er een vrijstelling van deze vergunning voor het kappen van bomen die deel uit maken van geregistreerde agroforestrysystemen. Omwille van juridische redenen is het dus zeker interessant om na te gaan of je je voederbomensysteem als agroforestry kunt laten registeren. Om erkend te kunnen worden als een agroforestry zijn er een aantal voorwaarden rond bijvoorbeeld soortenkeuze en dichtheid.
Deze voorwaarden kun je terugvinden via de website van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, aanplantsubsidie voor boslandbouwsystemen (agroforestry), of de samenvatting raadplegen via de pagina boslandbouwsubsidie voor aanplant via de website van het Consortium Agroforestry Vlaanderen. Als je voldoet aan de voorwaarden, dan kun je het jaar na aanplant je agroforestrysysteem in je verzamelaanvraag registereren met de code ‘BLS’.
Voor een voederbomensysteem zal het vooral belangrijk zijn om binnen de grenzen te blijven qua aantallen (anno 2021: 30 -200 bomen/ha) en een homogene spreiding te voorzien. Bij opmaak van het nieuwe Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid zullen de subsidievoorwaarden wellicht lichtjes aangepast en verruimd worden met het oog op andere vormen van agroforestry (zoals voederboomsystemen).
Juridische voordelen van geregistreerde agroforestrysystemen op een rijtje:
- Deze systemen vallen automatisch niet onder het bosdecreet.
- Geen discussie of er volgens het veldwetboek een vergunning nodig is voor de aanplant.
- Geen omgevingsvergunning stedenbouwkundige handeling nodig om te kappen.
4. Wetgeving rond beschutting voor weidedieren
Voederbomen kunnen ook bijdragen aan beschutting voor dieren. In sommige gevallen speelt dit mee binnen regelgeving rond dierenwelzijn. Dit kan een extra argument zijn voor integratie van bomen op je perceel.
Wil je meer weten over de reglementering omtrent beschutting op de weide en de wetgeving omtrent het plaatsen van eventueel bijkomende schuilhokken dan verwijzen we je door naar het eindrapport van het project ‘Weidescherm’ opgemaakt door ILVO en BOS+.
Steunmaatregelen: welke mogelijkheden zijn er?
Heb je concrete plannen om aan de slag te gaan met voederbomen dan kan je beroep doen op het Consortium Agroforestry Vlaanderen, Regionale Landschappen of Stadlandschappen in je buurt of adviesbureaus met de nodige praktische kennis.
Er zijn ook verschillende mogelijkheden om als landbouwer financiële ondersteuning te krijgen.
1. Agroforestry aanplantsubsidie
Werken met voederbomen is een vorm van agroforestry. Je voederbomensysteem komt daarom in aanmerking voor de agroforestry aanplantsubsidie. Deze subsidie ondersteunt onder andere:
- de aankoop van plantgoed
- bescherming van jonge bomen en struiken
- arbeid en aanlegkosten
- bepaalde voorbereidende werken
Deze investeringssteun kadert binnen het programma voor Plattelandsontwikkeling en voorziet een éénmalige en gedeeltelijke terugbetaling (tot maximum 80%)
Deze steun is enkel beschikbaar voor landbouwers met een landbouwnummer.
Inschrijvingen voor de aanvraag van deze subsidie staan jaarlijks open van eind juli tot midden september. In deze inschrijving wordt gevraagd naar de locatie van je agroforestryperceel, de eigendomsbewijzen of schriftelijke toestemming van de eigenaar, de boomsoort en de aantallen die zal aanplanten en een kostenraming.
Eenmaal goedgekeurd kun je de uitbetaling het jaar na de aanplant aanvragen via de verzamelaanvraag. Bij het aanvragen van de subsidie en opmaken van je dossier kun je vrijblijvend beroep doen op het Consortium Agroforestry Vlaanderen.
2. VLIF-steun: aanleg van kleine landschapselementen
Het VLIF biedt financiële ondersteuning aan landbouwers die investeren in een verbetering van de biodiversiteit, landschap, bodem of waterbeheer. Het gaat daarbij vooral om zogenaamde niet-productieve investeringen: maatregelen die wel een meerwaarde bieden voor het landbouwsysteem en de omgeving, maar weinig of geen directe opbrengst genereren.
Binnen deze steunregeling komen verschillende kleine landschapselementen (KLE’s) in aanmerking, zoals houtkanten, hagen, heggen, bomenrijen en vrijstaande bomen (bij minder dan 30 bomen/ha).
Voorwaarden om in aanmerking te komen voor steun:
- Voldoen aan enkele minimale dimensies. Deze minimale dimensies vind je op onderstaande link naar de website van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij.
- De totale investeringskost bedraagt minimaal € 1000.
De investeringspremie is 75% of 100 % van het geïnvesteerde bedrag, afhankelijk van het type investering. Steunaanvraag kan je indienen via het e-loket. Contacteer je buitendienst voor meer info.
3. Beheerovereenkomsten Vlaamse Landmaatschappij
De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) sluit beheerovereenkomsten af voor het onderhoud van hagen, kaphagen, hegge, houtkanten, houtsingels en knotbomenrijen.
- Een beheerovereenkomst is een vijfjarige overeenkomst en start altijd op 1 januari.
- Aanvragen kan je indienen tot en met 1 oktober van het jaar voorafgaand aan de startdatum. Bij het invullen van een aanvraag laat je je best bijstaand door de VLM bedrijfsplanner. Zij geven je gratis en vrijblijvend advies en begeleiding.
- Via deze kaart kun ja nagaan wie de VLM bedrijfsplanner is van jouw regio, dit is meteen je rechtstreeks aanspreekpunt.
Hou er rekening mee dat naar aanleiding van het nieuwe GLB de voorwaarden en vergoedingen beheerovereenkomsten mogelijks licht gewijzigd kunnen worden.
4. Provincies en gemeenten: divers aanbod van lokale subsidies
Heel wat provincies en gemeenten bieden subsidies aan voor kleine landschapselementen, zowel voor aanleg als onderhoud. Contacteer hiervoor de gemeente of provincie waarin je weide ligt of bezoek hun website en controleer de specifieke randvoorwaarden.
5. Cofinanciering door bedrijven of particulieren
De groeiende aandacht bij de consument voor duurzaam geproduceerd voedsel met de nodige aandacht voor klimaat en dierenwelzijn biedt ook nieuwe kansen op vlak van alternatieve financiële ondersteuning.
Steeds vaker zien we bereidheid bij afnemers of bij particulieren om de aanplant van bomen te helpen financieren.
- Voor afnemers kan dit interessant zijn vanuit marketingstandpunt
- Bij particulieren is dit vaak ingegeven vanuit persoonlijke overtuiging.
Een rondvraag bij je afnemers of klanten kan mogelijks inspirerend werken.
Aan de slag met voederbomen
