Biologische bodemkwaliteit: de natuurlijke kracht achter een gezonde teelt

Bacteriën zijn echte werkpaarden. Ze breken vooral eenvoudig organisch materiaal af, zoals suikers en eiwitten, en zetten dat om in nutriënten die je gewas kan opnemen, zoals stikstof, fosfor en sporenelementen. 

Daarnaast produceren ze slijmstoffen die bodemdeeltjes aan elkaar laten kleven. Zo ontstaan stabiele bodemdeeltjes die nutriënten vasthouden en beschermen tegen uitspoeling.  

Bovendien helpen ze bij het onderdrukken van bodemziekten. Bacillus subtilis remt bijvoorbeeld schadelijke schimmels in de wortelzone. Dat is relevant bij teelten zoals aardappel, suikerbiet, maïs en groenten, waar wortelrot en kiemplantziekten vaker voorkomen.

Schimmels doen ander werk dan bacteriën. Ze breken vooral houtige, vezelige plantenresten af zoals stroresten, plantstengels en houtsnippers. Daarbij dragen ze bij aan de vorming van stabiele humus, een belangrijke buffer voor water en nutriënten. 

Schimmels groeien in draden van enkele centimeters tot meterslang, die bodemdeeltjes met elkaar verbinden. Hierdoor ontstaat een stabiele bodemstructuur met meer poriën, waardoor water en zuurstof zich beter door de bodem kunnen verplaatsen. Tegelijk blijven voedingsstoffen beter vastgehouden, waardoor uitspoeling afneemt.

Bovendien helpen sommige schimmels planten beschermen tegen ziekten. Arthrobotrys oligospora vormt bijvoorbeeld vangnetten in de bodem waarmee het schadelijke aaltjes kan vangen, zoals wortelknobbelaaltjes. Die aaltjes veroorzaken opbrengstverliezen in teelten zoals tomaat, paprika, komkommer, wortel en sla.

Mycorrhizaschimmels werken nauw samen met plantenwortels. De plant levert suikers aan de schimmel, en in ruil vergroot de schimmel het effectieve wortelbereik. Zo neemt de plant makkelijker water en voedingsstoffen op, vooral fosfor.

Dat zorgt voor een betere nutriëntenbenutting en sterkere planten die beter bestand zijn tegen ziektes.

Protozoa zijn eencellige organismen die zich voeden met bacteriën en andere micro-organismen. Zo komen vastgelegde nutriënten zoals stikstof opnieuw vrij voor je gewas. 

Ze vormen ook een voedselbron voor grotere bodemdieren zoals nematoden, stimuleren wortelgroei en dragen bij aan een gezond bodemecosysteem. 

Bij aaltjes denken veel landbouwers meteen aan problemen. Toch zijn niet alle nematoden slecht. In een gezonde bodem leven de verschillende groepen in balans: bacterie-eters, schimmeleters, predatoren, omnivoren en plantparasieten. 

De "goeie" nematoden reguleren populaties van bodemorganismen en kunnen zelfs helpen bij de bestrijding van ziekteverwekkers. Ze maken voedingsstoffen vrij en dienen tegelijk als voedselbron voor andere bodemdieren. Ze zijn wel afhankelijk van vocht om goed te functioneren. 

Regenwormen zijn de zichtbare bondgenoten van elke landbouwer. Ze zijn onmisbaar voor de bodemstructuur en -vruchtbaarheid. Ze maken gangen waardoor lucht en water beter in de bodem doordringen. 

Tijdens hun spijsvertering mengen ze organisch materiaal met bodemdeeltjes, wat de humusvorming bevordert. Hun uitwerpselen zijn rijk aan nutriënten en micro-organismen, wat opnieuw bodemleven stimuleert. 

In sterk bewerkte percelen of bij monocultuur neemt de druk van plantparasieten toe.

Intensieve grondbewerking
→ Ploegen, frequente of diepe grondbewerking verstoort het bodemleven
→ Schimmels en hun netwerken worden beschadigd
→ Herstel kost tijd, waardoor snelle, vaak minder gewenste organismen tijdelijk domineren

Monocultuur
→ Jaar na jaar dezelfde gewassen en wortels
→ Eenzijdige opbouw van het bodemleven
→ Meer kansen voor ziekteverwekkers die bij dat gewas horen
→ Minder variatie aan nuttige organismen om die druk af te remmen

Het resultaat is een bodem die minder veerkrachtig is en gevoeliger wordt voor ziekten en plagen.