Bodemkwaliteit: de basis van een geslaagde teelt
Een gezonde bodem is het fundament van een geslaagde teelt. Een goede bodemstructuur en een actief bodemleven zorgen ervoor dat gewassen beter wortelen en water en nutriënten efficiënter opnemen. Bovendien maakt een gezonde bodem je teelt weerbaarder tegen droogte, hevige neerslag en andere klimaatextremen. Wie investeert in bodemkwaliteit, bouwt aan een stabiele opbrengst, vandaag én in de toekomst.
Drie pijlers van bodemkwaliteit
- Chemisch: voldoende voedingsstoffen, koolstof en een juiste pH zorgen dat meststoffen optimaal renderen.
- Fysisch: een goede, kruimelige bodemstructuur laat lucht, water en wortels vlot door.
- Biologisch: een actief bodemleven met regenwormen, bacteriën en schimmels houdt de structuur in vorm en breekt organisch materiaal af.
Als één van deze pijlers verzwakt, merk je dat snel aan tragere groei, oppervlakkige beworteling of een lagere opbrengst. Regelmatig opvolgen en tijdig bijsturen is daarom belangrijk.
Waarom bodemkwaliteit telt
Een goede bodemkwaliteit bepaalt rechtstreeks de veerkracht van je gewassen. Ze zorgt ervoor dat:
- wortels diep kunnen doordringen om vocht en nutriënten te vinden, zonder te stuiten op verdichte lagen in de bouwvoor.
- voedingsstoffen beter beschikbaar zijn, omdat de bodem stikstof en andere mineralen efficiënt omzet en vasthoudt. Zo benut je meststoffen optimaal en beperk je verliezen.
- regenwater beter infiltreert bij overmatige regenval, en bij droogte langer wordt vastgehouden en weer vrijkomt dankzij de capillaire werking. Dat is het vermogen van de bodem om water vanuit diepere lagen op te trekken. De bodem werkt dus als een spons!
- erosie beperkt blijft, doordat een stabiele structuur bodemdeeltjes op hun plek houdt en afspoeling door regen of wind tegengaat.
- gewassen gelijkmatig en krachtig groeien, met een stevig wortelstelsel dat beter bestand is tegen droogte, hitte of overmatige neerslag.
- bodemleven actief blijft, zoals regenwormen en micro-organismen die de bodemstructuur verbeteren en organisch materiaal omzetten in voeding voor de plant.
Een gezonde bodem geeft je dus meer zekerheid in onvoorspelbare seizoenen en kan de winst verhogen door lagere inputkosten.
Op termijn verteren oogstresten sneller, waardoor je minder bodembewerkingen nodig hebt, minder brandstof verbruikt, meststoffen beter benut en nutriënten minder uitspoelen. Ook de kosten voor irrigatie dalen.
Zoë Borry - Adviseur bodem en bemesting
Beoordeel je bodem zelf
-
Observeer je perceel bovengronds
Loop door je veld en bekijk het gewas. Stel jezelf de volgende vragen.
-
Groeit het homogeen of zie je plekspecifieke verschillen?
→ Slechte plekken kunnen wijzen op verdichting.
-
Zijn er plassen?
→ Passen die na een dag nog niet verdwenen zijn, kunnen wijzen op verdichting.
-
Zie je harde korstlagen?
→ Dit kan wijzen op verslemping. Hierdoor kunnen gewassen moeilijker kiemen en minder goed wortelen. Bodems met een kleipercentage tussen 10 en 20% zijn hier gevoeliger voor.
-
Heb je last van troebel afstromend water?
→ Bodemerosie kan het gevolg zijn van een slechte bodemstructuur.
Deze waarnemingen geven een eerste beeld van de waterhuishouding en structuur.
-
-
Graaf een profielput en analyseer de kluiten
Een goed moment om een profielput te graven is in het voorjaar tijdens een groeiend gewas, wanneer de bodem niet te droog is, of in het najaar in de groenbedekker.
Graaf een put met een spade. Neem een spadesteek en laat die vanop heuphoogte vallen. Kijk hoe de spadesteek in kluiten uiteenvalt.
-
Zie je onderaan meer horizontale breukvlakken?
→ Dan kan daar sprake zijn van verdichting. Een gelijkmatige verkruimeling over de volledige spadesteek wijst op een goede structuur.
-
Bekijk ook individuele kluiten: kun je de aggregaten gemakkelijk met je handen breken?
→ Dan zit de verkruimeling goed. Harde kluiten en scherpe hoeken wijzen op een minder goede verkruimeling en een zwakkere bodemstructuur.
-
Hoe zit het met de kleur van je bodem?
→ Blauwverkleuring wijst op een bodem met te weinig zuurstof, waardoor wortels niet goed kunnen groeien.
→ Een roestkleur is een teken van een fluctuerende grondwaterstand.
-
Zie je regenwormen?
→ Dat is een goed teken. Ze zorgen voor natuurlijke drainage en lucht in de bodem.
→ Onder normale omstandigheden (niet te droog, niet te nat, groeiend gewas) zijn bij een goede bodem minstens vijf wormen zichtbaar in een profielkuil. Let ook op wormgangen: hoe groter en talrijker, hoe beter. - Heb je goed vertakte en diepe wortels? Of stuiten ze eerder op verdichte lagen?
-
-
Voer een slaketest uit
- Leg een uitgegraven, droge kluit in een stuk kippengaas en hang die in een vaas met water.
- Observeer hoe snel hij uiteenvalt:
- Troebel water (links) wijst op een losse, zwakke structuur met weinig organisch materiaal.
- Helder water (rechts) betekent een stabiele bodem met goede aggregaten.
Deze test laat zien hoe goed de bodem bestand is tegen regen en erosie.
Een stabiele bodem functioneert als een spons: het zuigt water op maar behoudt zijn structuur, en geeft dat water bij droogte makkelijker af.
-
Spoor verdichting op met een prikstok
- Trek tussen eind oktober en begin april het veld in om mogelijke verdichting vast te stellen.
- De bodem moet vochtig genoeg zijn om verdichting te kunnen meten: door droogte kan je onbetrouwbare metingen verkrijgen.
- Prik met een prikstaaf (of een betonijzer of metalen staaf) op verschillende plaatsen in het veld. Heb je geen staaf? Verdichting kun je ook met een profielput opsporen (zie hierboven).
-
Duw de staaf met één hand en aan constante snelheid in de grond.
- Voel je weerstand op 25-40 cm diepte? Dan zit je hoogstwaarschijnlijk met een verdichte laag (de ploegzool).
- Ontdek storende lagen die wortels beperken en grijp gericht in.
- Merk op: we spreken pas van verdichting als je plots op een duidelijke grens stuit. Het is normaal dat de diepere ondergrond vaster ligt dan de bovenste lagen, en dat je langzaamaan harder moet duwen.
Inagro helpt je verder
