Zonnekroon als een alternatief gewas met potentieel op verschillende vlakken: resultaten 2025
In 2025 werd op het proefperceel in Beitem het tweede oogstjaar van de meerjarige teelt zonnekroon opgevolgd, een gewas dat potentieel toont voor zowel landbouwers als het milieu. Ondanks de droge omstandigheden bleef de opbrengst vrij stabiel. Tegelijk kwamen enkele belangrijke aandachtspunten naar voren rond teelttechniek, voederwaarde en mogelijke spontane verspreiding van het gewas via zaden. We vatten alle resultaten samen in dit nieuwsbericht.
Het proefveld van Inagro
Het proefveld is ongeveer 1000m² groot en is voor de proefopstelling in 2 opgedeeld:
- een deel dat 1x per jaar wordt geoogst
- een deel dat 2x per jaar wordt geoogst
Dit laat toe om verschillen in opbrengst, voederkwaliteit, bloeiboog en bloembezoekers in kaart te brengen. Bovendien kan ook de ontwikkeling van koolstofopslag in de bodem over de jaren opgevolgd worden.
Droog groeiseizoen met beperkte impact op de gewasontwikkeling
2025 werd gekenmerkt door erg droge en warme groeiomstandigheden, met lange perioden zonder enige regenval al van erg vroeg in het voorjaar. Dit stond in schril contrast met het natte seizoen van 2024. Toch groeide zonnekroon in het voorjaar vlot en ondervond weinig last van de droogte.
Enkel het deel dat 2x per jaar wordt geoogst, ondervond impact van de droogte met een minder uitbundige hergroei na de eerste snede ten opzichte van de situatie in 2024.
De bemesting eind maart 2025 bleek weinig effectief: door het erg droge weer waren mestkorrels begin juli nog steeds zichtbaar op de bodem.
Onkruiddruk sterk beïnvloed door maaistrategie en rijafstand
De onkruiddruk verschilde opvallend tussen beide oogststrategieën.
- Bij twee snedes per jaar bleef het gewas langer gesloten gedurende het jaar, waardoor onkruiden minder kansen kregen om zich te ontwikkelen door competitie met het gewas. Een extra mechanische bewerking met triltandcultivator na de eerste snede versterkte dit effect.
- Bij één snede per jaar groeide het gewas niet meer terug uit na de oogst in augustus/september waardoor de bodem langere tijd bloot blijft en waardoor onkruiden vrij spel krijgen. Normaalgezien kan je in deze periode mechanische onkruidbestrijding uitvoeren, maar dat werd niet gedaan. Op het proefperceel leidde dit tot een duidelijke uitbreiding van grassen (in 2024 beperkt tot 1 plek, eind 2025 sterk aanwezig in de hele blok).
Ook de rijafstand speelde een rol: bij 70 cm tussen de rijen was de bodem sneller bedekt en lag de onkruiddruk merkbaar lager dan bij 90 cm.
Zaadzetting en mogelijke uitzaai vragen blijvende waakzaamheid
Op het deel met één snede per jaar kwam het gewas tegen de oogsttijd al grotendeels in zaad. Daardoor valt er bij het oogsten veel van het zaad op de bodem.
Nog in het najaar van 2024, na de aller eerste oogst in dit blok, werden er zaailingen binnen het perceel opgemerkt. Dit toont aan dat zonnekroon zich kan uitzaaien en kan kiemen binnen hetzelfde jaar. Hoewel de kiemplanten de winter niet overleefden, werden er in het voorjaar van 2025 nieuwe kiemplanten vastgesteld.
Internationale studies wijzen op een potentieel voor spontane verspreiding, zij het meestal over beperkte afstand. Voorzichtigheid blijft dus aangewezen bij grootschalige introductie van de teelt, zeker nabij waterlopen en vochtige gronden. Uit voorzorg lijkt het momenteel beter om terughoudend te zijn bij het installeren van de teelt: voorkomen is beter dan genezen.
Opbrengst blijft vrij stabiel
Ondanks de sterk verschillende weersomstandigheden bleef de droge-stofopbrengst in 2025 in dezelfde grootteorde als in 2024 met toch iets licht lagere opbrengsten vooral onder het oogstregime van één snede per jaar:
- Bij één snede per jaar werd 13,1 ton DS/ha geoogst tegenover 14,7 ton DS/ha (2024).
- Bij twee snedes per jaar bedroeg de jaaropbrengst 16,2 ton DS/ha tegenover 16,8 ton DS/ha (2024).
Ten opzichte van de situatie in 2024 viel de tweede snede in 2025 duidelijk lager uit. Een mogelijke verklaring zit wellicht in de aanhoudende droogte in combinatie met een gedeeltelijke wortelsterfte als gevolg van de oogst. Er lijkt dus wel nog groeimarge te zitten in de opbrengst van de tweede snede, zeker als er ook een effectieve bemesting toegepast kan worden.
Het relatief hoge vochtgehalte bij de maaistrategie met twee snedes per jaar kan een knelpunt zijn in functie van de inkuilbaarheid van het geoogste materiaal.
Verdict voederwaarde: bruikbaar
Bij één snede per jaar was de voederkwaliteit te laag om breed inzetbaar te zijn.
Bij twee snedes per jaar was de kwaliteit beter, maar nog steeds eerder middelmatig. Mogelijks is de kwaliteit beter wanneer het gewas effectief bemest wordt, en de hergroei in de tweede snede normaler verloopt.
De gerapporteerde VEM-waarden liggen in realiteit wellicht hoger, omdat "as" een negatieve invloed heeft in de berekening ervan:
- De planten werden in 2024 en 2025 manueel geoogst waarbij de planten op de grond vallen. Bij de tweede snede in 2025 waren er door de minder sterke groei nog heel veel grondbladeren, en die vangen meer opspattende grondpartikels bij regenbuien. Bovendien vielen de bladeren bij de oogst op de grond en moesten manueel bijeengeharkt worden waarbij er wellicht ook extra aarde in de oogst terecht kwam.
- Deze extra verhoogde as-inhoud valt af te lezen in de analyseresultaten: in oktober 2025 zit er meer dan 100 eenheden extra ruwe as in.
- Bovendien blijken een aantal mineralen in vrij hoge niveaus aanwezig te zijn, en deze worden meegerekend als “as” in de analyse.
De effectieve cijfers worden weergegeven in het volledige proefverslag.
Mineralenprofiel gunstig, maar let op bij een te hoog aandeel in het rantsoen van droge koeien
Zonnekroon heeft over het algemeen een gunstig profiel op vlak van mineralen en sporenelementen.
- Zowel kalium als calcium zijn in hoge mate aanwezig in het geoogste materiaal. Daardoor is het minder geschikt om in grote hoeveelheden te voeren aan droge koeien.
- Boor heeft een gunstige invloed op runderen, en is in vrij hoge mate aanwezig. Een overmaat kan toxisch zijn, maar met het gehalte in zonnekroon lijkt dit geen zorg.
- De erg hoge aanwezigheid van ijzer en kobalt in de tweede snede in 2025 is wellicht te wijten aan de hogere aarde-inhoud in het gehakselde product. Dit zou ook bij andere elementen kunnen meespelen.
Een doordachte rantsoensamenstelling blijft dus belangrijk bij het gebruik van dit voeder.
Interessante meerwaarde voor biodiversiteit, vooral door lange bloeiperiode
Zonnekroon bloeit op een moment in het seizoen waarop het aanbod aan bloemen in landbouwgebied vaak beperkt is. Dit maakt het gewas interessant als aanvullende voedselbron voor verschillende insectengroepen.
Door een combinatie van één en twee maaibeurten op hetzelfde perceel kan een quasi continue bloei gerealiseerd worden van eind juni tot oktober.
Ook beide maairegimes afzonderlijk zijn interessant met telkens een tweetal maand bloei:
- bij één snede per jaar bloeit het gewas vanaf eind juni tot en met de oogst in augustus/september.
- bij twee sneden per jaar bloeit het gewas vanaf de tweede helft van augustus tot aan de oogst eind oktober.
Soorten
- Tijdens de monitoring werden vooral de algemene soorten hommelsoorten, honingbijen en algemene soorten zweefvliegen waargenomen.
- In 2025 werden er ook Aziatische hoornaars waargenomen die patrouilleerden tussen de bloemen van het gewas. Het is anekdotisch, maar het leek er sterk op dat bestuivers op die momenten minder talrijk aanwezig waren. Mogelijks bleven ze weg uit schrik.
- Ook verschillende dagvlinders en een opvallend aantal nachtvlinders werden aangetroffen. Niet onverwacht werden er veel meer nachtvlinders waargenomen in dit bloeiende gewas ten opzichte van andere niet-bloeiende gewassen.
- Er werden amper "speciale" soorten insecten aangetroffen tijdens de monitoring, maar het is onduidelijk of dit komt door een lage aanwezigheid in het omliggende landschap, of dat het gewas effectief weinig aantrekkelijk is voor deze soorten. Hoewel het effect op zeldzame soorten momenteel dus beperkt lijkt, kan zonnekroon bijdragen aan de ondersteuning van biodiversiteit in het landbouwlandschap.
Alle details weten?
