Meetmethodes voor het bepalen van de lichaamsconditie van zeugen
Zeugen moeten een goede lichaamsconditie hebben om tot optimale prestaties te komen. Het bepalen van de lichaamsconditie kan met verschillende methodes gebeuren, elk met z’n voor- en nadelen. Niet alle methodes zijn even betrouwbaar of nauwkeurig. Sommige methodes meten enkel de spekdikte, andere ook de spierdikte. Nog andere methodes geven een algemeen beeld van de conditie, zonder te meten of het om spekdikte of spierdikte gaat.
Een goede lichaamsconditie is belangrijk
We verwachten van een zeug dat ze goed vruchtbaar is, vlot werpt en veel biggen kan zogen, en dit liefst een aantal jaren lang. Hiervoor moet de zeug over een goede lichaamsconditie beschikken. Ideaal is om te starten met gelten in goede conditie. Tijdens de eerste dracht moeten deze zeugen nog groeien, maar tegelijk voldoende reserves opbouwen voor de eerste lactatie.
Tijdens de lactatie verliest een zeug aan conditie, maar dit mag niet overmatig zijn. Na het spenen is er herstel van conditie nodig, en moeten er opnieuw reserves aangelegd worden voor de volgende lactatie. Wanneer we spreken over conditie, hebben we het enerzijds over spekdikte (vetreserves), en anderzijds over spiermassa (eiwitreserves). Beide zijn belangrijk in het beoordelen van het verloop van de conditie van zeugen.
Gevolgen van een slechte conditie
Te vette zeugen:
- werpen moeilijker,
- hebben vaak beenwerkproblemen,
- en werpen kleinere tomen (minder levensvatbare embryo’s).
Te magere zeugen:
- werpen biggen met een lager geboortegewicht,
- geven onvoldoende melk, waardoor er meer biggensterfte is,
- en vertonen sneller schouderletsels.
Een boven- of ondermatige conditie is nadelig voor het dierenwelzijn. Bovendien leveren zeugen in een slechte conditie minder goede prestaties en moeten ze vaak vroegtijdig afgevoerd worden. Niet alleen de conditie op een bepaald moment is belangrijk (bv. bij het werpen), maar ook de evolutie ervan doorheen de cyclus. Vooral het verlies van spek- en spierdikte tijdens de lactatie moet nauwkeurig opgevolgd worden.
Visuele beoordeling
Hierbij beoordeel je de conditie van de zeug op basis van de zichtbaarheid en voelbaarheid van de ribben, ruggengraat, heup- en staartbeenderen. Op basis hiervan wordt een score van 1 tot 5 gegeven, waarbij 1 extreem mager is en 5 extreem vet. Een score van 3 is ideaal.
De beoordeling wordt beïnvloed door:
- rasverschillen
- de pariteit van de zeug
- drachtstadium van de zeug.
Deze methode is subjectief, maar wel snel, eenvoudig en goedkoop. Het grootste nadeel is het gevaar voor bedrijfsblindheid.
Bepalen van het lichaamsgewicht
Zeugen kan je makkelijk wegen in een biggenweegschaal of een ingebouwde weegschaal (vb. in de loopgang).
Voordelen
Dit is een investering, maar levert veel interessante informatie op:
- goede indicatie van lichaamsconditie,
- inzicht in gewichtsverlies tijdens lactatie,
- nuttig voor het bepalen van groei en ideaal moment van inzetten van gelten
Meetmethodes voor spek- en spierdiktebepaling
Spek- en spierdiktebepaling via de Renco spekdiktemeter of via echografie gebeurt steeds op dezelfde plaats . Hierbij wordt de sonde geplaatst op 6-8 cm van de ruggengraat, ter hoogte van de laatste rib. Dit noemen we de P2-methode. Voor beide methodes moet een gel aangebracht worden voor betere geleiding.
De Renco spekdiktemeter
- klein, licht en eenvoudig
- meet spekdikte in millimeter
- meet meestal 2 van de 3 speklagen
- objectiever dan visuele beoordeling
- minder precies dan echografie
- regelmatig kalibreren aanbevolen
Echografie
Deze scanner maakt via ultrasone golven een beeld van de verschillende vetlagen en van de spierlaag, waarna je de diktes vrij nauwkeurig kan meten. Je krijgt een beeld van zowel de drie speklagen als de spierlaag.
Het is een objectieve methode, duidelijk preciezer en reproduceerbaarder dan visuele beoordeling. Het toestel is echter duur en daardoor minder interessant voor individuele varkenshouders.
De Caliper-methode
Met deze methode wordt de hoek van de rug gemeten om de conditie van de zeug in te schatten. Naarmate de zeug minder vet of minder bespierd is, wordt de rug hoekiger.
Dit is een betrouwbare methode, maar zegt niets over of de zeug bespierd is of eerder vet. Net als visuele beoordeling wordt deze methode beïnvloed door rasverschillen. Meten met de Caliper is objectiever dan visuele beoordeling, maar het toestel is niet commercieel verkrijgbaar in België.
Aanbevelingen en tips
Als varkenshouder kan je de conditie van je zeugen inschatten via visuele beoordeling of via het bepalen van het lichaamsgewicht. Als je de conditie meer in detail wil opvolgen, gebruik je best een Renco spekdiktemeter of laat je een adviseur of dierenarts meten met een echografietoestel.
Nog enkele tips:
- Pas een objectieve methode toe als je overweegt om de conditie van je zeugen bij te sturen.
- Laat de metingen steeds uitvoeren door dezelfde persoon en indien mogelijk met hetzelfde toestel.
- Dezelfde zeugen opvolgen doorheen de cyclus levert meer informatie op dan een eenmalige meting. Focus je op de evolutie van de spek- en de spierdikte.
- Herhaal regelmatig de metingen.
- Naast de absolute waarden is de uniformiteit van de zeugenstapel minstens even belangrijk.
- Meet ook zeugen in het midden van de dracht, zeker als je drachtvoeders of voederschema’s wil aanpassen.
- Start met gelten in een goede conditie. Zij vormen de basis van een zeugenstapel in optimale conditie.
Wat zijn de adviezen van fokkerij-organisaties?
We bundelden de adviezen rond conditie en de richtlijnen van fokkerij-organisaties in een handige infographic.
Wij helpen je graag!
