Peilgestuurde drainage in polders: resultaten van vier jaar onderzoek
Droogte en verzilting zetten landbouwers in polders onder druk. Water vasthouden in de bodem is cruciaal om gewassen door droge periodes te helpen. Peilgestuurde drainage (PGD) wordt vaak genoemd als oplossing. Werkt deze techniek even goed op zware kleigronden als op lichtere bodems? In het VLAIO-LA-traject OP-PEIL onderzocht Inagro samen met partners vier jaar lang het potentieel van deze techniek in poldergebied. Dit zijn de belangrijkste inzichten.
Wat is peilgestuurde drainage?
Peilgestuurde drainage lijkt op een klassiek drainagesysteem, maar met een belangrijk verschil: via een regelput kan het waterpeil via de drains worden aangestuurd. Zo kan extra water in de bodem worden vastgehouden in natte periodes en vertraagd afgevoerd. Het doel? Meer water beschikbaar houden voor gewassen tijdens droge periodes.
Deze techniek wordt vooral toegepast op lichtere bodems. Maar in polders met zware kleigronden is het effect minder bekend. Bovendien speelt verzilting daar een rol: zout grondwater kan gewassen extra stress bezorgen. Daarom onderzocht OP-PEIL:
- Het potentieel van peilgestuurde drainage op zware kleibodems.
- De interactie met zout grondwater, typisch voor poldergebieden.
Hoe verliep het onderzoek?
Vier jaar lang volgden onderzoekers proefpercelen in poldergebied. Ze vergeleken klassieke drainage met peilgestuurde drainage en brachten de effecten in kaart:
- Waterhuishouding: infiltratie, buffering en grondwaterpeil.
- Landbouwkundige resultaten: opbrengst van akkerbouwteelten zoals granen en veldbonen.
- Zoutstress: invloed op het zoutgehalte in de bodem.
Daarnaast ontwikkelde het project praktische hulpmiddelen zoals een kansenkaart en een rekentool. Er waren ook proeven met subirrigatie.
Belangrijkste resultaten
-
Extra waterbuffer in winter en voorjaar
Peilgestuurde laat toe om in natte periodes meer water in de bodem vast te houden.
Vooral in de winter en het vroege voorjaar was het effect duidelijk:- betere infiltratie
- hogere bodemvochtreserve bij de start van het groeiseizoen
Dit is een van de meest consistente voordelen, waargenomen op zware klei.
-
Effect neemt af bij langdurige droogte
Tijdens langere droge periodes verdwijnt het vastgehouden water relatief snel. Dat komt doordat zware kleigronden:
- trager reageren
- minder waterdoorlatend zijn dan zand- of zandleembodems
- Afhankelijk zijn van regenwater om waterpeil aan te vullen
Daardoor blijft de landbouwkundige meerwaarde in de zomer beperkt. Tijdens het voorjaar kan je zo 1 à 2 water-irrigatiebeurten besparen, afhankelijk van de omstandigheden.
-
Risico op natte percelen bij fout beheer
Op kleigronden is de marge kleiner. Als het peil te hoog blijft staan:
- kan het perceel te nat worden
- neemt het risico op structuurschade en opbrengstverlies toe
Correcte afstemming met het waterpeil en tijdig ingrijpen is essentieel.
-
Sterke invloed van polderbeheer
Uit de metingen blijkt dat de omgeving een grote rol speelt:
- De interactie tussen perceel en poldernetwerk is belangrijk.
- Het waterpeil in de grachten wordt in de zomer verhoogd zodat water kan infiltreren.
- Peilgestuurde drainagesystemen kunnen deze interactie tegenhouden.
Dit betekent dat besturing met peilgestuurde drainage altijd rekening moet houden met de hydrologie van de omgeving.
-
Beperkte opbrengstverschillen
Gedurende de vierjarige proef waren de opbrengstverschillen tussen peilgestuurde drainage en klassieke drainage klein.
- Tijdens de nattere groeiseizoenen van 2023 (wintertarwe) en 2024 (veldboon + triticale) waren geen verschillen in opbrengst.
- Alleen in het drogere voorjaar van 2025 was er een lichte meeropbrengst in wintertarwe bij peilgestuurde drainage (11,04 ton DS/ha vs 11,77 ton DS/ha).
Dit bevestigt dat peilgestuurde drainage geen garantie is op hogere opbrengst, maar wel kan bijdragen aan een stabieler bodemvocht in het voorjaar.
-
Zoutwater: zoet water bufferen
In de meeste situaties bleef de overgang tussen zoet en zout grondwater vrij stabiel. Peilgestuurde drainage veranderde dit nauwelijks.
Tijdens droge periodes zagen we de zoetwaterlens verdwijnen.
Wel kan de extra buffering zoutstress tijdelijk uitstellen, maar het is geen structurele oplossing tegen verzilting. Het zoute water is aanwezig in een veenlaag in de ondergrond en wordt niet naar beneden gedrukt.
Conclusie en advies voor landbouwers
-
Meerwaarde op zware klei vooral in winter en voorjaar: Peilgesturde drainage bevordert infiltratie en helpt een betere vochtvoorraad op te bouwen bij de start van het seizoen.
-
Beperkte landbouwkundige winst in droge periodes: Zware kleibodems houden minder water vast dan lichte gronden, waardoor het effect in de zomer beperkt blijft. Vooral tijdens het voorjaar zijn winsten te boeken.
-
Beheer is cruciaal: Een juiste peilsturing en afstemming met het polderwatersysteem zijn noodzakelijk om risico op natte percelen en schade te vermijden.
Meer weten?
Dit onderzoek is uitgevoerd in kader van het Vlaio LA-traject ‘OP-PEIL’. ILVO coördineert het project en werkt hiervoor samen met BDB, Viaverda, PSKW, INAGRO, VITO en Boerennatuur Vlaanderen Het onderzoek wordt gefinancierd door het Agentschap Innoveren en Ondernemen en diverse co-financiers uit de sector.
