Hygiëne kalverhokjes onder de loep: zo reinig je efficiënt!
Hoe reinig je kalverhokjes het best? Gebruik je warm of koud water? Heeft schuim echt een meerwaarde? En is ontsmetten altijd nodig? Omdat er in de praktijk heel wat verschillende werkwijzen bestaan bij veehouders, werden de meest gebruikte reinigingsmethodes getest op vier landbouwbedrijven. De resultaten tonen duidelijk welke aanpak het beste scoort op vlak van hygiëne én waterverbruik. Benieuwd of jouw aanpak de juiste is?
Waarom een goede kalverhygiëne zo belangrijk is
Kalfjes hebben bij de geboorte nog geen eigen immuunsysteem ontwikkeld en zijn daardoor zeer gevoelig voor ziektes. Een proper hok en een schone drinkemmer zijn daarom heel belangrijk om een gezonde opstart van het kalfje te verzekeren. Een goede hygiëne tijdens de eerste levensfase is namelijk zeer bepalend voor de gezondheid, productiviteit en vruchtbaarheid van de toekomstige koe.
Van simpel spoelen tot volledige reiniging
Uit een bevraging bij rundveehouders bleek dat de reiniging van kalverhokjes zeer verschillend gebeurt. Sommige bedrijven spoelen de hokken enkel af met koud of warm water, terwijl anderen werken met inschuimen en nadien ontsmetten.
Ook voor de drinkemmers lopen de gebruikte methodes sterk uiteen. Een aantal veehouders spoelen de emmers enkel met warm water, terwijl anderen gebruikmaken van producten, zoals Dreft, bleekmiddel, alkalisch reinigingsmiddel van de melkmachine, chloorhoudende producten, … Deze verschillen tonen aan dat er in de rundveesector dringend nood is aan uniforme en duidelijke richtlijnen voor veehouders.
Van praktijk naar proef
Om deze verschillende werkwijzen objectief te vergelijken, werd een praktijkproef opgezet op vier landbouwbedrijven waarbij de kalverhokjes allemaal door eenzelfde persoon werden schoongemaakt. Daarbij werden combinaties getest van koud (K) of warm water (W), al dan niet met schuim (S) en/of ontsmetting (O).
Na elke reiniging werden hygiënestalen genomen aan de hand van RODAC-plaatjes om te controleren hoe proper de hokken waren. Tegelijk werd met een waterteller tussen de waterbron en de hogedrukreiniger gemeten hoeveel water er per reinigingsbeurt werd verbruikt.
Op deze manier kon zowel het effect op de hygiëne als op het waterverbruik duidelijk geregistreerd en statistisch vergeleken worden.
Schuim bespaart water
De manier van reinigen heeft een sterke invloed op het waterverbruik. Reinigingsmethoden waarbij schuim wordt gebruikt, verbruiken minder water.
- Het schuim zorgt ervoor dat het vuil gemakkelijker loskomt, waardoor de hokken minder lang en intensief moeten worden schoongespoten.
- Of het schuim met koud of warm water wordt gespoeld, maakt weinig verschil.
Wordt er zonder schuim gewerkt, dan maakt de temperatuur wel een duidelijk verschil. Warm water reinigt efficiënter dan koud water. Het helpt vetten oplossen en dringt beter door in vuil, waardoor minder water nodig is om hetzelfde resultaat te behalen. Met koud water verbruik je duidelijk meer.
Gemiddeld is ongeveer 150 liter water nodig om één kalverhok te reinigen. Op een bedrijf met 100 kalvingen per jaar loopt dat op tot ongeveer 15 m³ water. Dat lijkt misschien niet veel in vergelijking met het totale waterverbruik op een landbouwbedrijf. Toch is dit een niet te onderschatten verbruikspost. Door de juiste reinigingsmethode te kiezen, kan dat verbruik eenvoudig worden geoptimaliseerd in tegenstelling tot grote waterverbruikers zoals drinkwater voor de dieren en het reinigen van de melkinstallatie, waarbij het verbruik vastligt.
Ontsmetten: sleutel tot goede hygiëne
Wanneer de hygiënische resultaten werden vergeleken, sprong één conclusie eruit: ontsmetten is de belangrijkste stap. Reinigingsmethoden zonder ontsmetting laten duidelijk hogere kiemgetallen zien.
- Hokken die enkel gereinigd werden, bevatten nog duidelijk meer bacteriën dan hokken die na het reinigen ook ontsmet werden. Een hok kan er dus schoon uitzien, maar toch nog veel ziektekiemen bevatten.
- Ook een hardnekkig misverstand wordt ontkracht. Schuimproducten reinigen wel, maar doden geen bacteriën. Ze maken het vuil los, waarna een afzonderlijke ontsmettingsstap nodig blijft om ziektekiemen effectief te bestrijden.
- Reinigen met warm water van ongeveer 70 °C bleek onvoldoende om zonder ontsmetting een goede hygiënische score te behalen.
Ook waterkwaliteit speelt een grote rol
Niet alleen de reinigingsmethode bepaalt het eindresultaat, ook de kwaliteit van het gebruikte water is minstens even belangrijk. Wanneer een vervuilde waterbron wordt gebruikt, kunnen de gereinigde hokken opnieuw besmet raken.
Laat daarom regelmatig de kwaliteit van je water controleren. Beschik je over een kwalitatieve waterbron, dan kan in bepaalde situaties worden overwogen om minder vaak te ontsmetten. Bij een verhoogd risico op ziektes, sterk vervuilde hokken of een lagere reinigingsfrequentie blijft ontsmetten echter sterk aanbevolen.
Ontsmetten of leidingwater gebruiken?
Als veehouder vraag je je misschien af of het economisch niet voordeliger is om kwalitatief leidingwater te gebruiken in plaats van te investeren in ontsmettingsmiddelen. Hieronder wordt de kostenvergelijking voor je gemaakt, waaruit blijkt dat ontsmetten economisch interessant is.
100 kalvingen/jaar, Met ontsmettingsmiddel Kenocox
Bij een bedrijf met 100 kalvingen per jaar bedraagt de jaarlijkse kost voor een ontsmettingsmiddel zoals Kenocox ongeveer 29 euro. Als er regenwater wordt gebruikt, zijn er geen extra waterkosten.
- Dit product kost € 23,51 per liter (prijs november 2025).
- Uitgaande van een gebruikte dosis van 0,25%, 5 liter waterverbruik per ontsmettingsbeurt en 100 reinigingen per jaar.
100 kalvingen /jaar Met leidingwater
Wanneer voor alle reinigingen leidingwater wordt gebruikt, bedraagt de waterkost al snel ongeveer 90 euro per jaar.
- Uitgaande van een gemiddelde prijs van € 6,00 per m³ water,
- en een jaarlijks waterverbruik van 15 m³ voor het reinigen van 100 kalverhokjes (gemiddeld 150 L/hokje).
Het ontsmetten van de hokjes vormt dus op jaarbasis geen grote economische drempel voor jouw bedrijf.
Opmerking: Als je beschikt over een goede alternatieve waterbron, zoals kwalitatief grondwater, kan dit nog extra voordeel opleveren. Het is meestal goedkoper dan leidingwater en mogelijks is een ontsmettingsstap niet altijd noodzakelijk. In zo’n situatie is het wel aangeraden om de kwaliteit van je waterbron regelmatig te controleren.
Vergeet ook de kalveremmers niet
Niet alleen de hokken verdienen aandacht. Ook drinkemmers kunnen een belangrijke bron van besmetting zijn. Ze worden soms vergeten of niet grondig genoeg schoongemaakt, waardoor ze een bron van bacteriën kunnen zijn.
Manueel reinigen met een borstel blijkt minder hygiënisch. Via de borstel kunnen bacteriën worden verspreid van de ene emmer naar de andere en de gebruikte watertemperatuur is vaak onvoldoende hoog. Ontsmetten blijft dus essentieel!
Betere resultaten worden behaald met een hogedrukreiniger of met automatische systemen zoals een melktaxi of industriële vaatwasser. Ook hierbij blijft ontsmetten in de meeste situaties aanbevolen. Wanneer je een hogedrukreiniger gebruikt, is het door opspattend water en beperkte stabiliteit van de emmers niet altijd gemakkelijk om het volledige oppervlak grondig te reinigen. Bij een goed ingestelde melktaxi of vaatwasser kan je de ontsmettingsstap eventueel achterwege laten.
Een doordachte reinigingsaanpak loont.
Door zowel kalverhokken als drinkemmers correct te reinigen, geef je kalveren de best mogelijke start.
Voor een efficiënte en hygiënische reiniging van de kalverhokjes geldt:
- Wie werkt met schuim, verbruikt minder water.
- Ontsmetting blijkt noodzakelijk om ziektekiemen voldoende te reduceren.
Voor de drinkemmers:
- is een hogedrukreiniger of automatisch systeem doorgaans beter dan manueel reinigen.
- Ook hier blijft ontsmetten in de meeste gevallen essentieel.
Vergeet als veehouder de kwaliteit van je waterbron niet te controleren voordat je ermee aan de slag gaat!
Meer info?
