Rolklaver als vogelvriendelijke voederteelt
Rolklaver (Lotus corniculatus) is meer dan alleen een voedergewas. Door zijn open groeiwijze, uitbundige bloei en diepe worteling biedt het voedsel, structuur en beschutting aan tal van insecten, regenwormen én akkervogels zoals patrijs en kievit. In een praktijkonderzoek van twee jaar gingen we samen met landbouwers na of rolklaver ook landbouwkundig interessant is. Het antwoord? Veelbelovend - met enkele belangrijke kanttekeningen.
Waarom rolklaver?
De teelt van gewone rolklaver (Lotus corniculatus) is een gewas met potentieel voor zowel landbouwer als akkerfauna:
- Als meerjarig, diepwortelend en stikstofbindend gewas verwachten we een positieve impact op de bodemkwaliteit.
- Net als andere klavers kan rolklaver een interessant voedergewas zijn.
- De eerder ijle en laagblijvende groeiwijze is een aantrekkelijk habitat voor akker- en weidevogels.
- Bloeiende rolklaver trekt mogelijks heel wat bestuivers en plaagbestrijdende insecten aan.
Praktijkervaring is op dit moment schaars en is nodig om te kijken in welke mate rolklaver deze verwachtingen ook effectief invult. Daarom ging Inagro de afgelopen twee jaar samen met enkele landbouwers aan de slag met de meerjarige teelt van rolklaver.
Praktijkonderzoek
In het najaar van 2022 zaaiden we ruim vijf hectare rolklaver in, verdeeld over vier meerjarige proefpercelen. Eén op de proefvelden van Inagro en drie bij landbouwers in Centraal-West-Vlaanderen. Gedurende twee opeenvolgende teeltseizoenen keken we vooral naar:
- de vegetatieve ontwikkeling van rolklaver en de onkruiddruk,
- de droge stof opbrengst en voederwaarde van rolklaver,
- de impact van rolklaver op de bodem (bouwvoor, koolstof, restnitraat, structuur, bodemleven),
- de habitatwaarde voor insecten, vogels en zoogdieren.
De percelen werden niet bemest en er werd geen chemische onkruidbestrijding uitgevoerd.
Op het proefperceel van Inagro (foto rechts) pasten we drie verschillende maairegimes toe:
- Conventioneel: meerdere snedes per jaar, gericht op maximale productie,
- Jaarlijks: één snede per jaar, gericht op akkervogels en bestuivers,
- Gefaseerd: meerdere snedes per jaar, maar waarbij alternerend één derde blijft staan.
Daarnaast hanteerden we twee verschillende zaaidichtheden (10 kg/ha en 25 kg/ha). Een gedeelte van het perceel werd daarnaast ingezaaid met luzerne (25 kg/ha). Resultaten van rolklaver konden zo vergeleken worden met dit gewas en ook de maaitijdstippen van de rolklaver werden afgestemd op de luzerne. De drie rolklaverakkers bij landbouwers werden allemaal ingezaaid aan 10 kg/ha . Maaibeurten werden beperkt en steeds uitgevoerd buiten het broedseizoen.
Landbouwkundige en ecologische inzichten
In het onderzoek werd de teelt van rolklaver werd zowel vanuit landbouwkundig standpunt als vanuit biodiversiteitsstandpunt benaderd. We vatten hieronder de voornaamste inzichten samen per functie die rolklaver kan vervullen. Cijfers, beeldmateriaal en andere gegevens die dit onderbouwen zijn terug te vinden in het rapport.
1. Rolklaver als gewas
- Rolklaver is traag groeiend, laag en dens. Een zaaidichtheid van 10kg/ha is voldoende.
- Rolklaver is weinig concurrentieel en moet vermeden worden op onkruidgevoelige of vergrassingsgevoelige percelen.
- Niet geschikt voor mengteelten
- Bij uitgesteld maaibeheer kunnen 2 tot maximum 3 sneden per jaar geoogst worden.
2. Rolklaver als voedergewas
- Opbrengst van rolklaver is in vergelijking met andere voedergewassen laag, maar al bij al goed voor een teelt die niet bemest wordt.
- Rolklaver kan zeker zijn plaats hebben in het rantsoen van herkauwers (vooral jongvee), maar vooral als interessante aanvulling.
- Beperken van aantal maaibeurten is nefast voor de voederwaarde van rolklaver. Na broedperiode is maaien aan te raden. Gefaseerd maaien kan zowel voor gewas als habitat een goede middenweg zijn.
3. Rolklaver als habitat
- Het bloeigedrag van rolklaver maakt het zeer aantrekkelijk voor bijen en hommels met zowel meer soorten als aantallen dan in luzerne.
- Hoge aanwezigheid van plaagbestrijders.
- Veel insecten en wormen als voedsel voor akkervogels.
- Vooral in het eerste jaar interessant als broed- en kuikenhabitat. In het tweede jaar toegankelijk maken via maaien.
Wanneer is rolklaver een slimme keuze?
Rolklaver heeft zeker een interessant potentieel voor zowel landbouw als natuur. Voor de landbouwer ligt de waarde van rolklaver in zijn rol als voederteelt, maar even goed in zijn functie als rustgewas, stikstofleverend gewas en als uitbreiding van de teeltrotatie. Ook op vlak van bodem en diensten zoals bestuiving en plaagbestrijding toont rolklaver hier zijn potentieel. Rolklaver zorgt voor meer leven in én op de bodem. Het hoge voedselaanbod en de structuur van de vegetatie vormen een aantrekkelijk habitat voor heel wat akkerfauna, waaronder ook akkervogels.
De waarde van rolklaver als voederteelt mag echter ook niet overschat worden. Als eventuele faunamaatregel, met bijhorende beperking rond het maaibeheer en bemesting, zal een financiële compensatie voor de landbouwer nodig zijn. De trage en weinig competitieve ontwikkeling van rolklaver zorgt er bovendien voor dat een rolklaverakker snel vergrast of veronkruidt. Rolklaver lijkt dan ook vooral geschikt als één- of tweejarige maatregel, waarbij een goede perceelkeuze cruciaal zal zijn.
We benadrukken dat dit rapport gebaseerd is op een kleinschalige proefopzet met een beperkt aantal percelen en proefjaren. Meer onderzoek is nodig om bovenstaande conclusies al dan niet verder te onderbouwen.
Volledig rapport
