Blauwalgen in opmars: bescherm je waterkwaliteit
Stilstaand water, hoge temperaturen, veel zonlicht en weinig neerslag: dit zijn ideale condities voor de bloei van blauwalgen. Ze komen steeds vaker voor in waterlopen, maar kunnen ook opduiken watervoorraden op landbouwbedrijven. Wie oppervlaktewater of opgeslagen hemelwater gebruikt als drink- of irrigatiewater, doet er goed aan extra waakzaam te zijn.
Waar moet je op letten, wat zijn de gevaren, waar komen ze al voor, hoe kan je ze vermijden en wat te doen eens je ze vaststelt? Dat lees je hier.
Waarom zijn blauwalgen een risico?
Blauwalgen zijn microscopisch kleine bacteriën (cyanobacteriën) die van nature voorkomen in oppervlaktewater. Onder gunstige omstandigheden – zoals warm weer, stilstaand water en een hoge nutriëntenbelasting – kunnen ze zich explosief vermenigvuldigen en een zogenaamde bloei vormen. Daarbij produceren ze toxines die schadelijk kunnen zijn voor mens en dier.
Voor landbouwers die oppervlaktewater gebruiken, kan blauwalgenbloei verschillende problemen veroorzaken:
- risico van opname van toxines bij drinkwaterbronnen
- contaminatie van toxines bij gebruik van het water
- problemen bij waterontsmetting
- stijging van de pH van het water
- risico op opname van toxines in gewassen bij irrigatie
- mogelijke effecten op voedselveiligheid
- verstopping van irrigatiesystemen
Controleer ook je eigen wateropslag!
De kans op blauwalgen is het grootst tijdens warme en droge periodes, zeker wanneer water lang stilstaat en veel nutriënten bevat. Blauwalgen kunnen voorkomen in waterlopen, maar ook in je eigen watervoorraad! Controleer daarom ook open putten, foliebassins en hemelwateropslagen regelmatig op verdachte verkleuringen of drijflagen.
Worden blauwalgen vastgesteld, wees dan voorzichtig met het gebruik van het water. De geproduceerde toxines kunnen ook nog aanwezig blijven nadat de zichtbare bloei verdwenen is.
Twijfel je? Het labo van Inagro voert sneltesten uit op blauwalgtoxines. Breng een waterstaal binnen en je hebt binnen 15 minuten resultaat. De test kost 20 euro (excl. btw). Vermijd contact met het water tijdens de staalname.
Verhoogde aandacht voor het gebruik als drinkwater
Wanneer blauwalgen aanwezig zijn, kan het water snel ongeschikt worden voor dieren. De drinkwatergrens van de toxines ligt op 1 µg/L. Opname van toxines door dieren kan onder meer leiden tot diarree, verminderde eetlust, lusteloosheid, spiertrillingen, ademhalingsproblemen, schade aan lever of nieren en aanleiding geven tot neurologische symptomen.
Opgepast! Deze toxiciteit blijft ook enige tijd aanwezig in het water nadat de blauwalgen visueel zijn verdwenen. Hoe lang dit is, hangt af van situatie tot situatie en kan enkel maar door analyse in beeld gebracht worden.
Eens je een blauwalgenbloei vaststelt, spring je dus best voorzichtig om met het gebruik van de watervoorraad. Je kijkt dan beter uit naar alternatieven.
Praktisch advies
-
Blauwalgen vaststellen
Doe regelmatig een visuele inspectie van je wateropslag of waterbron. Zie je een verdachte verkleuring of vorming van een drijflaag, dan wordt het verder gebruik van dit water afgeraden. Vervolgens kan je een analyse laten uitvoeren om de toxiciteit van het water vast te stellen.
Wanneer in publieke wateren (oppervlaktewater of spaarbekkens) blauwalgen worden vastgesteld, dan wordt het gebruik van dit water voor landbouwtoepassingen verboden. -
Blauwalgen voorkomen
De belangrijkste stap is het verkomen van blauwalgen. Cyanobacteriën hebben nutriënten nodig om een bloei te kunnen veroorzaken. Een eerste stap is dus het vermijden van een grote nutriëntenbelasting in je wateropslag (bv. regelmatig reinigen van de daken, voorfilter plaatsen op je wateropslag ...).
Daarnaast zorgt het afdekken van de watervoorraad ervoor dat zonlicht niet tot het wateroppervlak geraakt. Ook dit heeft een positief effect. Beluchting van het water door bijvoorbeeld een fonteintje kan eveneens een voordeel bieden.
-
Blauwalgen aanpakken
Doe je een waarneming van blauwalgen, dan zijn er twee opties.
- Ofwel hou je de aanwezigheid van de blauwalg in het oog en controleer je de aan/afwezigheid van toxines vooraleer je het water opnieuw als drinkwater aan biedt.
- Ofwel laat je de watervoorraad leeg halen en reinigen. Dit laatste geeft de beste garantie (maar niet sluitend) dat de sporen van de toxines weg zijn uit de wateropvang en verlaagt de kans dat er volgend jaar opnieuw problemen zijn.
Ontsmettingsmiddelen zullen de toxines niet afbreken. In tegendeel, door toedienen van ontsmettingsmiddelen op met blauwalgen besmet water zullen die blauwalgen afgebroken worden en nog meer toxines produceren.
-
Blauwalgen in de waterlopen
Ondertussen werden in verschillende bevaarbare en onbevaarbare waterlopen blauwalgen vastgesteld. Daar is het dan ook niet meer toegestaan om water te capteren voor beregening van bepaalde gewassen of drinkwater van vee.
Deze informatie kan je hier terugvinden:- Bevaarbare waterlopen: Blauwalgen | De Vlaamse Waterweg
- Onbevaarbare waterlopen: Blauwalgen - meldingen 2026
-
Blauwalgen in je eigen wateropslag
Blauwalgen komen niet enkel voor in waterlopen, maar kunnen ook voorkomen in je eigen watervoorraad. Een eigen open put, foliebassin of hemelwateropslag kan ook besmet geraken.
Stilstaand water, dat niet wordt belucht, is immers extra kwetsbaar. Bij deze weersomstandigheden is het dus sterk aan te raden je eigen wateropslag goed in het oog te houden!
